Tartarifchen Cham , of Kei:^er van Sina. 



179 



ten het Ryk , zonder de lengte van 

 plaats daar by te voegen. 



Maar hec gedenkwaerdigfle dat de- 

 ze Keizer , geduurende zyne regee- 

 ring , ooit verricht heeft , is dit vol- 

 gende ; te weeten , dat hy liet verbie- 

 den, datniemanthem, om dat hy Kei- 

 zer was, zou gehoorzamen ; maar om 

 dat hy belafte 'r geen billik en recht 

 was: want als hy op zeekrentydt zyne 

 Ryks-raden iets hadt te belaften , fprak 

 - hy hen aldus aan : 'Dan volge mynen 

 \„ laft , als ik u iets kom te belajicn dat 



goet en biüyk is. 

 val Onder de regeering van dezen X/«Mi 

 ■"■' vielen de Tarters (daar ai' nergens voor 

 deezeii tydt in de Sineefche fchriften 

 gewach gemaakt wordt) in Sina , en 

 roofden en ftroopten door 't gantfche 

 landt. MmtXuum, dien het welvaren 

 zyner onderdanen ter herten ging, trok 

 hen met zyne Overftentydelyk tegen, 

 en bragt het Ryk weer in ruft. Hoe- 

 wel , zedert zoo veel eeuwen , de Tar- 

 ters nooit hebben afgelaten het Ryk 

 Sina te quellcn , plagen en beoorlogen ; 

 en eindelyk , by onze dagen , daar af 

 meefter geworden zyn , en 't zelve be- 

 machtigt hebben ; gelyk zulks in het 

 volgende Hooftftuk in 't breed zal ver- 

 handelt worden. 



Als te deezer tydt Keizer Xmms in 

 groote bekommering ftak, opwatwy- 

 ze hy het hooge water , dat de vlak- 

 fte geweften des Ryks dreigde blank te 

 zetten , zou ftuiren , gaf by eenen ze- 

 keren ^lenim laft , om een dyk daar 

 tegen op te werpen ; maar als deeze 

 genius zyncn laft na behooren niet 

 naquam, (dat hem ook op zyn leven 

 te ftaan quam) beval hy dit werk aan 

 des zelfs zoonerw^. Deez, nemende 

 aan 's vaders ftrafFe en leering, beher- 

 tigde , in den tydt van dertien jaren , 

 het werk met zoodanigh een naerftig- 

 heit, dat het eindelyk, tot groot geryf 

 der Ingezetenen , tot volkomentheidt 

 gebragt wierd. Men zeid dat hy, geduu- 

 rende dezen arbeid , dikwils zyn eigen 

 huis voorby ging , zonder daar in te 

 gaan ; om geen tydt vergeefs te verfpil- 

 len , maar 's Konings bevel op'tfpoe- 

 dighfte te volbrengen. Overgroote en 

 wonderlyke werken rechte deze Yvtu 

 uit, en ik twyffel of in de gantfche we- 



reldt diergclykc al gevonden worden. 

 Ook vind men daar af noch ten huidi- 

 gen dage d'ovetblyfzelen en kenreeke- 

 ncn. Daarwierden grachten of Konink- zief^g.c)^. 

 lyke Vaarten met de fpa gegraven , daar 

 in groote fcheepen vlotten moghten: 

 men groef 'er heele bergen door, en 

 maakte op andere plaatzen Meiren en 

 Poelen droog; en elders, met het wa- 

 ter rondtom tebedyken, weer nieuwe 

 Poelen. Groote Revieren wierden in 

 twee en drie kleene Revieren verdeilt; 

 of in Zee geleid ; waar door groote 

 vlakten en laege ftreeken landts , dat 

 voor dezen onder water lagh , boven 

 water quamen te leggen. Tvtis ■v&t- 

 plichtedcezen X?/w«' (met deeze wer- 

 ken tot volkomcntheit te brengen , als 

 ook door zyne deughden , daar in hy 

 zonderling uitmuntte) zoodanigh aan 

 hem , dat Xunus zyne eigene zoonen 

 voorby ging , en hem tot Ryksge- 

 noot aannam : zulks zy beide (een 

 vreemten ongehoort ding) zeventien 

 jaren met gelyke macht en gezag re^ 

 geerden. 



Als , na het overlyden van Xunm ^ 

 des zelfs oudfte zoone qualik opnam 

 dat Tvus voor hem ging , dewyl hy 

 zich voorftaan liet dat het Ryk van 

 rechts wegen hem toequam , zocht hy 

 dat met de wapenen te bemachtigen. 

 Maar wat lift hy aanwende , en hoé 

 groot een geweld hy te werk ftelde, zoo 

 kon hy evenwel niet met allen uitrech- 

 ten, imis verliet wel den Keizerlykcr» 

 Tliroon ; maar de voornaamfte'slands 

 Ingezetenen , ziende de redelykheit en 

 zedigheit van dezen Vluchteling , ver- 

 heten den zoone van Xunpj, en verhie- 

 ven dezen Tvivs , als die de heerfchap- 

 pye waerdigh was , en zyns gelyken in 

 treffclyk uitgevoerde daden en verftiind 

 in 't gantfche Ryk niet had , op den Kei- 

 zerlykenThroon. 



Deze Tvtts was de grondtleggervan rvmd'eer 

 d'eerfte Sineefche Kcizerlyke Stam , die fj^""/, 

 hy Hiaa liet noemen ; ook was hy de 

 laatfte die van de zyne tot Keizer ver- 

 kooren wierd : want als de Ryks-ftoel 

 na zyn overlyden leedig ftond , wierd 

 zynen zoone , met gemeen goetvinden 

 der Ryks-ftanden , (gaande zeker Teus 

 voorby , dien Taus zelf eerft tot na- 

 volger gekooren hadt) de heerfchap- 

 ii 1 pye 



^ijllilj ^ 



de7i eerjlen 

 Stam Hiait. 



