3to De QuacJrupcdiDUs 



locis uiridibus &C aquofis:amant cnim pafcualocorum irrigucrum.Quarnms b.utyrurn,txt aud/d,cd^ 

 lore faporec^praeftantius fit ex pafcuis ficcioribus,quam paluftribus.Si regionis raiio patitur,nulkis 

 melior cibus eftqtiam uiride pabulum, Vbi uero deeft,eo ordme mini'ftretifr,quo pabuii copia &C h* 

 borum coget acceffio. Maritima &C aprica hyberna hoc armentum defy derat , qtria melius frutetss &C 

 his herba internafcente faturatur: aeftate in opacifTimis nemorum commonde pafcetur , ubi mrguka 

 &C frons multa; &C in montium altis frondofiscp magis quam planis pafcuis. Nam meKus nemcribus 

 herbidis &C frutetis &C caredis, quam lapidofis locis durantur ungulae. Nec tamfiuuios riuoscp defy^ 

 derant quam lactis manu fa(ftos:quoniam flutjialis aqua,qua» fere frigidior eft, partum abigit, dC cozs 

 leftis iucundior eft,Columella, Quamuis circa fluuios rede propter amcena loea pafcantur: fcetura 

 tamen aquis tepidioribus adiuuatur , unde magis utilius habentur , ubi pluuiahs ?.quatepentes for- 10 

 mat lacunaSjPalladius* Omnis extremi frigoris toler antior equino armento uacca eft , ideocp facile 

 fub dio hybernan Boues autem recle pafcendi non una ratio eft ; nam fi ubertas regicms uiride pa> 

 bulum fumminiftrat,nemo dubitat, quin id genus cibi cazteris praeponendum fic:quod tamen niiiri 

 guis,aut rofcidis locis non contingicitacp in rjs ipfis uel maximum commodum eft,quod fufficit una 

 opera duobus iugis, quaeeodem die alterna temporu uice uel arant, uel pafcuntur: ficcioribus agris 

 ad prsefepia boues alendi funt,quibus pro conditione regionum cibi praebenttir, Columella* Boues 

 &C tVuge &C herba uefcuntur : pinguefctint rjs,quae flatum cient, ut eruo, &C faba frefa, atcjj etiam ipfa 

 fabarum herba* Et fcniores,fi cute incifa fpiritum adigas, deinde praebeas pabulum,pingues facies* 

 Adhsec hordeo ueIintegro,tielpinfito, &C agluma feparato pinguefcunt, & dulcibus,ut ficUjcVpaf* 

 fauiino etiam &C frondibus ulmi:fed prxripue foIe,& lotione calidae aquae, Ariftot, 1® 



^[Cy tiftim in agro efle quam plurimum maxime refert, quod bubus &C omni generi pecudum uti 

 liflimus eft,quod ex eo cito pinguefcit, &C Iadi>j3lurimu praebet ouibus: tum etiam qtiod oclo meru 

 fibus uiridi eo pabulo uti,St* poftea arido poflis: praetereain quolibet agro, quamuis macerrimo ceie 

 riter comprehendit : omnem iniuriam fine noxa patitmv Satio autem cytifi uel autumno circa idus 

 Cdob.uel uere fieri poteft, Cum terram bene fubegeris, areolas facito, ibicp uelut ocymi femen cy«* 

 tifi autumno ferito^Plantas deinde uere difponito, ita ut inter fequoquouerfus quatuor pedum fpa 

 tia diftent.Si femen non habtieris,cacumina cy tiforum uere deponito,cV ftercoratam terram circum 

 aggerato. Si pluuia non inceflerit, rigato quindecim proximis diebus fimulatcp nouam frondem ags 

 re cceperit,farrito,& poft triennium detnde caedito &C pecori praebeto, Equo abunde eft uiridis pon- 

 do x V ♦ bubus pondo uicena, caeteriscjj pecoribus pro portione uirium. Poteft etiam ante Septem^ 50 

 brem fatis commode ramis cytifus feri,quom'am facile comprehendit,cV iniuriam fuftineu Aridum fi 

 dabis,parciuspraebeto,quoniauires maiores habet, priuscpaquamacerato,cV exemptum paleis per> 

 rnifceto^cytifum cum aridum facere uoles , circa menfem Septembrem, ubifemen eius grandefcere 

 mcipiet,c*edito,pauciscp horis, dum flaccefcat, in fole habeto:deinde inumbra exficcato, &C ita con" 

 dito,Columella«Serenda in tenuiore terra quac non multo indigent fucco,ut cytifus &C cicer,Plinius« 

 ^[Qiioniam uero tam falutarem non omni folum pecudum generi,. fed etiam homini fruticem, &C 

 non medicis modo, fed poetis quocp Graccis Latiniscp celebratum, quinam hodiecV ubt eflet, nemo 

 adhuc ex erudftis,quorum ego fcripta legerim, nos docuit: comodum hinc digreflus ea de re ftudioa 

 fis candide quod habeo communicabo : recitabo autem primum aliortim opiniones, Primum igitur 

 Marcellus Vergilius (qui Florentias in Italia uixit) in commentarrjs fuis in Diofcoridem,cytifum ho- 40 

 die in Italia nufquam apparere, &C in antiquum ac natale fibi folum reuerfum , non paruum antiqua 

 amantibus defiderium fuireliquifle:aut fi fit,incognitum finehonore iacere conqueritur,Poft hunc 

 Ioan, Ruellius Gallus cytifum hedie in fegetibus praecipue hordeaceis inueniri fcribit, fr uticem albi 

 €antem,cui omnes ex defcriptione Diofcoridis notse conuemanttSed alio inloco hunc cytifum fu> 

 um meliloto tam fimilem facit,ut difficillime difcernatur:diftinguit autem hoc modo , Cytifi (inquit) 

 folia digitis friata fubolent erucam,melilotus magis crocu iucundo fequitur odore 4 Guftus quocp di 

 rcrime facileprodennancp cytifus manfu cicer refipic Hieronymus Tragus Germanus tnfolium pra 

 tenfemaius,afperiuscpifolrjs durioribus,oblongis,& mucronatis(in Itaha nonnulli trifolium lunata 

 uocant)pro cytifo accipittPoftremoPetrus Andreas Matdif olus Senenfis,in Italicis fuis ad Diofcort 

 dem commentarrjs,fic fcribit,ut nos tranftulimus:Cytifus hoc tempore copiofiffimus per cmnem Ita 50 

 liam prouenit,Diofcoridis ac Plinfj defcriptiombus undiquacp refpondens* Sunt qui uernacula lin 

 gua trifolium caballinum uocant,alij tribolum» Ramos primum cubitales producit , ac fa-pe maio> 

 res,qui folrjs ueri trifolrj ueftiuntur,cum cofta emedio fatis prominente. Frondes dus albicant, &C 

 fi manu fricentur,acrem ceu erucse odorem fpirannfimandas ciceris recentis guftum reprefentat* 

 Flores mufcofi racematim hserent,alias flaui , alias candidi, Kae nota* cytifum adeo exprimunt , tit 

 quin lpfiflimus fit negare poflit nemo. Caballinum autem trifolium uocat , eo quod plurimum eius 

 pabulo delecftentur equi,qui liberi gftate pafcuntur:id quod fentcntia* noftr^ confirmanda; accedit: 

 nam(ut Plinius inquit)cytifus equis tam gratus eft,utpra? eo hordeum neghgant.Fuchfius &C Mo a 

 nachi qui commentarios in^Mefuen ediderunt, cum hanc ftirpem uerum cytifum efle nefdrent,tri* 

 folfj odorati fpeciem fecerunt,Haclenus Pet, Matth^olus ♦ Praner illos qui nofrra tempeftate ullam 6& 

 cytifi mentionem faciat,reperio neminem.Eft autem communis hic Ruellij, Tragi &C Mattliaroli er^ 

 ror 3 quod cytifum arborefccre non ammadvierterunt,idcp non modo proceritate, fed materia qtio^ 



lignoia 



