62 DcQuadrupcditus 



fortcs, Apentfinus dtiriffimos,omnemc$ difficultatem tolerantes,nec ab afpedu deeor&siQuf cuffl 

 tam uaria &C diuerfa fint,tamen qusedam quafi communia &C certa prsecepta in emendis iuuencis a^ 

 rator fequi debet:eacj3 Mago Carthaginenils ita prodidit,tit nos deinceps memorabimus. ParandS 

 funtboues noueIK 3 quadrati(uiribus magnis)grandibus membris,cornibus proceris(ampIis)nigrars 

 tibus &C robuftis,fronte lata etcrifpajhirtis auribus,oculis &C labrjs nigris,naribus refimis patuliscjk 

 ceruicelonga Sc"torcfa,paIearibus amplis , cVpene ad gentiapromiffis, pecftoremagno(Iato) armis 

 uafiis,capaci &C tanquam implente utero,lateribus porredis,!umbislatis(craffis coxendicibus)doif 

 fo redo planoc^,uel etiam fubfidente,clunibus rotundis,cruribus compadtis ac re<ftis } fed breuiori 

 bus potius cg longis,nec genibus improbis , ungulis magnis , caudis longiffimis &C fetofis pilofisc^, 

 corpore denfo breuicp , colore rubeo uel fufco , tadu corporis molhffimo , Hacftenus Columella de 

 bouis aratoris eledione* Bouem rubeum ab aratoribus probari difcimus ; qualis fortafie eft, quem 

 hodie Veneti agricolac lorum fuo uocabulo appellitant : Nec enim idem prorfus color eftrubeus, 

 qui r uber a nobis,a Graecis ifvQgos dicitur, Nic< Erythraetis» Talis notae uitulos , id eft iuuencos ue! 

 boties indomitos &C rudes (inquit rurfus Columella)oportet ctim adhuc teneri funt,confuefcere ma 

 ntifrequenter tradtari,ad praefepia religari,utexigtius in domitura labor eorum,cVminus fitpericu 

 li. Verum necp ante tertium,necp poft quintum (quartum,Varro)annumiutiencos domari placetj 

 qtioniam illa setas adhtic tenera eft,hatc iam pracdtira,Columella &C Pallad,Domitura boum in trima 

 tti,poftea fera,ante pramiatura,Plinius, Eos autem,qtii de grege feri comprehenduntur, fic fubigt 

 conuenu\Primum omnium fpatiofum ftabulum praeparetur,ubi domitor facile uerfari, 8C tinde di* 

 gredi fine perictilo poffit, Ante ftabulum nulla: anguftiacfint,fed aut campus,aut uia late patens,ut 

 cum producentur iutienci,liberum habeant excurftim,ne pauidi aut arboribus, aut obiacenti cirili» 

 bet rei fe implicent,noxamcp capiant Jn ftabulo fint ampla prefepia,fupracj3 tranfuerfi alferes in mo 

 dtim itigorum a terra feptem pedibus elati configantur,ad quos religari poffint iuiienci(boues indo 

 miti.) Diem deinde,quo domittira aufpiceris,liberum a tempeftatibus^cxT a religionibus(impedimert 

 tis omnibus)matutinum eligito:(quo capti perducantur ad ftabulum ) canabiniscjj funibtis cornua 

 tutiencojrum ligato:fed iaculi,quibus copulantur,Ianatis pellibtis intioltiti fint,ne tenerafronte fub 

 corntia lsedantur;cum deinde bucolcs comprehenderis,extra ftabulum producito,6Y ad ftipites re> 

 ligato ita,ut exiguum laxamenti habeantjdiftentep inter fe aliquanto fpacio , ne in collticftatione al* 

 ter alteri noceat. Si nimis afperi ertint , patere unumdiem noclcmcjj defaeuiant(inter uinculamiti* 

 gentur ieiunrjs)fimtil atcjjiras contuderint,manu producantur,fta ut cValiquis ante,8c" a tergo com 

 plures,qui fequantur,reunaculis eos cotineant: 8c" tinus cum claua faligneaprocedens modicis i&i* 

 bus fubinde impettis eorum coerceat, Sin autem placidi &C quietijboues er unt,tiel eodem die, quo at 

 ligaueris,ante uefperumlicebit producere,8c" docere per mille pafftis compofite,ac fine pauore am= 

 btilare.cum domum perdtixeris,ar<fte ad ftipites religato,ita ne capite moueri poffint : tum demum 

 ad alligatos boties 3 necp a pofteriore parte,necj5 a Iatere,fed aduerfus placide , c2 ctim quadam uocis 

 adulatione(appeIIationibus blandis,8c' illecebris oblatorum aborum)uenito (bubulctis admulceat) 

 utaccedentem confuefcant afpicere:deindenares perfricato,ut hominem difcantodorari,Moxeti:= 

 am couenit tota tergora &C tradare,8c" refpergere mero, quo familiariores bubtilco fiant: uentri quo 

 que,8c" fub femina manum fubrjcere,ne ad eiufmodi taclum poftmodum pauefcant:8C ut ricini, qui 

 plajrtinqj feminibus inhaerent,eximantur:idc^ cum fit a latere domitor ftare debet,ne calce(aut cor» 

 nu)cotingi poffit(qtiod uitium fiinprimordrjs efteclui fibi ceffilfe fenferit,obtinebit.) Poft hec didu 

 •d-is ma!is,educito linguam, totumcp eorum paIatumfaIedefricato,IibralescRoffas in praefulfae adi* 

 pis liqtiamine tinclas,lingula(in guIam,Pallad»)demittito,ac uini fingtilos lextanos per cornu fati* 

 cibtis infundito.Nam per hsec blandimenta triduo fere manfuefcunt,iugumcp quarto die accipiur, 

 ctii ramusilligatur,8Ctemonis uice trahitur:interdum cVpondus aliqtiod (leue)miungitur,utmaio 

 re nifu laboris exploretur patientia,poft eiufmodi experimenta uacuo ploftro fubiungendi,cV pau. 

 latim longius cum oneribus producendi funt^Sic perdomiti mox ad aratruminftituantur,fed in fub 

 aclo agro,ne ftatim diffictiltatem operis reformident,neue adhtic tenera colla,dura profciffione ter> 

 rac conttindant,Quemadmodum autem bubulcus in arando bouem inftituat , primo ( inqtiit Colu^ 

 mella)praecepi uoluminejctirandum ne in domiturabos calce,aut cornu quenquam contingatmam 50 

 nifi harc catieanttir,nunqtiam eitifmodi uitia,quamuis fubacfta,eximi poterunt, Verum ifta fic agen 

 da prfdpimuSjfi ueterantim pecus non aderit:Nam fiaderit,expeditior,tutiorcpratio domandi eft, 

 qtiam nos in noftris agris fequimurmam ubi plauftro,atit aratro iuuencum conftiefcimus, ex domi- 

 tis bubus ualentiffimtim,eundemc^ placidiffimum cum indomito iungimus , qui 8Cprocurrentem 

 retrahat,£Ccundtantem producat^Si uero non pigeatiugumfabricare,qtio tres iungantur,hac ma« 

 chinatione confeqtiemtir 3 tit etiam contumaces boues grauiffima opera non recufent : nam ubi pi=. 

 ger itiuenctis medius inter duos ueteranos iungitur,aratroc^ miuncfto terram moliri cogitur^ntilla 

 eftimperium refpuendi facultasjfiueenim efferatus profilit, duorum arbitrio inhibetur : feu confi- 

 ftit, duobus gradientibtis etiam obfequittinfeu conatur decumberejaualentioribtis fubleuatus tra* 

 hittiripropterquacundic^neceffitatecontumaciamdeponitjCVad patientiam laboris pauciffimis 

 uerberibus perducitur. Eft etiam poft domituram mollioris generis bos,qui decumbit in (uko: eu ; 

 non faeuitiajfed ratione cenfeo emendandum;nam qui ftimulis, aut ignibus,alrjscp tormentis id ui- 



tiiiffi 



