Bos & Vacca. E. Lib. h 



tium eximi melius iudtcant,uerae rarionfs ignari funt, quontarn peruicax contumada plerunc| fat* 

 inentemfatigat,PrOpterquodutih'useftcitracorporis uexationem fame potius &C fiti cubitor^rri 

 bouem emendare:nam eumuehementius afficnintnaturalia defyderia,quam plaga;Jtac| fi bos & 

 cubuit,utiliffimum eft fic pedes eius uiriculis obh'gari,ne atit infiftere,aut progredi ,aut pafci pofltt: 

 quo fadlo iriedia,cY fiti compulfus deponitignauiam,qtiac tamenrariffima eft in pecore uerriaculo: 

 longecjj omnis bosindigenamelior eftqiiamperegrinus:namnec^ aquae,necpabuh', neccoeli mu* 

 tatione tentatur,neq} infeftatur eoriditibneregionis,fi'cut ille, qui ex planis , &C campeftribus locis, 

 in montana &C afpera perdudus eft,uel ex montanis in campeftria;ita4^ ctiam,cum cogimur ex lon* 

 ginquo boues arceftere,riirandum eft,ut ex fimilibus patrtjs locis traducantur:item euftodiendum 

 io eft,nein eorporatione(ah'as comparatione) uel ftatura, uel uiribus impar cum ualentiore iungatur: 

 nam utracp res inferiori celeriter affert exitium.Mores huius pecoris(bouis operarrj)probabiles hal 

 bentur,qui funt proptores placidis quam concitatis , fed non inertes ( arguti, manfueti,PalIad.) quf 

 furit uerentes plagarum, &C acdamationum,fed fiducia uirium,nec atiditu, nec uifu pauidi , nec ad 

 ingredienda flumina,aut pontes formidolofi;multi cibi edaces,uerum in eo conficiendo lenti : nam 

 hi meltus concoquuntjideoc^ robora corporum citramaciem conferuant:qui ex commodo , quam 

 qui feftinanter mandunt,Sed tam uitium eft bubulci pinguem,quam cxilem bouem redctere:humi 

 lis enim dC modica corporatura pecoris operartj debet efte,ner uis qj &C mufculis robufta: non adipi* 

 busobefa,ut nec fui tergoris mole,neclabore operis degrauetur , Haclenus Columella, Nouellos. 

 cum quis emerit iuuencos,fi eorum colla in furcas deftinata incluferit,ac dederit cibum,diebus pau 

 lo cis erunt manfueti,cY ad domandum proni t Tum ita fubigendum ut minutatim aftuefaciant, &C tiro 

 nem cumueterano adiiingant:imitando enim facilius domantur.Etprimum eos sequo in loco,& fi* 

 ne aratro,tum eo leui fimul arare faciant,cY prtneipio per arenam, aut molliorem terram dum con* 

 fuefcant,Quos ad uecturas alimus item inftituendum,ut inania primum ducant plauftra, &C fi pok 

 fis,per uictim,autperoppidum,ubi crebercrcpitus fit,ac uarietas rerum cofuetudine celeberrima, 

 ad uttlitatem adducito.Necp pertinaciter quem fecei*is dexterum in eo manendum,Quod fi akernis 

 fit finifter,fit laboranti in alterutra parte reqnies, Vbi terra Ieuis, ut in Campania,ibi non bubus gra 

 uibus,fed uaccis autafinisc|uodarant,eofacih'us ad aratrumleueadducipoffimt,&admoIas,cYad 

 ea,fi qua funt,qux in fundb conuehunt, In qua re alfj afellis,alfj uaccis ac mulis utuntur,exinde ut 

 pabuli facukas eft.Nafacilius afellus cp uacca ah'tur,fed fruduofior hax. Cauto agricolashoc fpeda 

 50 diim,quo faftigio fit fundus:in confragofo enim ac difficili haec ualentiora parandum , dC potkis ea, 

 quseplus fructum reddere ponunt,cum idem operis faciunt,Varro. Araturos boues quam arcftiffi» 

 tne iungi oportet,ut capitibus fublatis arent;fi'c minime colla contunduntrSi inter arbores uitescp a* 

 retur,fifcellis capiftrari,negerminum tenera praecerpannSecuriculaminfitiuampenderei quain* 

 tercidatur radices.Hoc melius quam conuelli aratrOjbouesqjludari, Ha;cPh'n« apud quem plura 

 ad arandi difciplinam lege libro 1 S^cap.iS. &C deinceps:cY apud Columellam libro xca.i,$. &C 4, Bu= 

 bulcus fiue arator nunoj ftimulo laceftat iuuencum,quod detredantem calcitrofumcj^ eum reddit; 

 nonnuno| tamen admoneat flageIlo,ColumeIla.Fortiftima bouis pars capttt eft,ideocp cornibus prg 

 dita,quae iugo alligaturXeruix etiam ei firmae robuftaecj? carnis eft,quamobrem non defunt qui iu> 

 gum ceruici commt'ttant,Syria tenui fulco arat,cum multifariam in Italia ocftoni boues ad fingulos 

 40 uomeres anhelent,P)inius + Vno boum iugocenferi anno facilis foli quadragenaiugera: dtfttcilis tri 

 cena,iuftum eft,Idem.Saferna apud Varronem adiugera ducentaarui,bouiugaduo fatis efte fcria 

 bit:Cato in oliuetts ducentorum quadraginta iugerum boues ternos,ita fit ut Saferna dicat uerum, 

 ad centum iugera,iugum opus eire,fi Cato ad oclogena,Sed ego neutrtimhorum,inquit Varro, ad 

 omnem agrum conuenire puto,cV utrucg ad aliquem.Alia enim terra facilior aut dtfficilior eft alia^ 

 Terram duram profcindere nifi boues magnis uiribus non poftlint, §C fsepe frada bura relinquum 

 uomeres in aruo.Ne boues operantes Iaftentur s olea &C terebinthinam concoquens,ungito cornua, 

 Democritus » Boues fertjsconiungere licet: Hochcetfacere, trahantligna, fabaha, frumentu quod 

 non daturus eris,Cato,Tribula uel tribulu eft tabula faxo uel ferro afperata,qua frumenta tererent: 

 in frequenti etiam nunc Italiac ufu, Varro^E fpicis in aream excuti grana oportet, quod fit apud alis 

 50 os iumentis iundis &C tribulo,cYc + Varro i, 52» 



€[Neboues in area ad trituram accommodata fpicas interim edant,dum proculcant, eorum bu- 

 bulofimo nares illinendse funt : Qiiac aftutamachinatio perficit, abillarumut fefe efu abftineant* 

 Hoc niintru animal huiufmodi tetri odoris afperfione deterritum^nihiljne fi fame quidem acerrima 

 premeretur,unquam ederet, Aelianus» Vaccarum aliae funt magnae &C mediocres, qua^ fobolis 

 gratianutrirt folentjUtuitulimadtandtjacboues plauftris cVaratrisnecefTarfjjexeis generent.HarS 

 Iac,licet ad cibum &C conficiendum cafcu utile fit, toIH tamen eis non debet,fcd pro nutrimento uitu^ 

 lis relinqui. Aiise mmores funt,quae lactis tmt% &C cafet gratia nutriunt : ideocp uituli quindecim I 

 partu diebus elapfis occidmdi funt.Ehgenda; funt non rnmiu parua?,cV uberibus magnis^ &C caudis 

 longiSjtit aliqui addunt)Petr,Crefcent.Non degeneres exifttmandi etiam minus laudato aijpectu: 

 60 plurimumladis Alpinis,quibus minimn corpons,pHin'mu Iaboris,PIinius; Altinas apud ColumeL 

 lam uon Alpinas legimus, Boues dicuntur matrices Varront,quas &C frudtuarias recte appellaris. 

 Cenomani &C Crobtj quida quotidiano fermone Bevgaminos appellttat, quos Vaccarios alrj dicur:' 



