DcSuc. F. L]b. I. 1007 



tlfam pretheni botcllus , Martialis lib. 5* inteftina fangUine fartfa noftri uocant r$ gttmrff I h\x\U 

 «Hirff «ex his quod craflius eft,cY apicem quendam adhaerentem habet,(unde 8C apexabo Latine uo 

 catur,Varrone tefie)praeter fanguinem,cerebroetiam &lardo concifofarcitur,c¥aromatibusquan 

 doqj conditur,weor«rlm<^ Ventriculus etiam fuis uel in oblongas particulas fec?tus,uel minutatim 

 concifus , unacum carne fimiliter fecfta concifa ue craifioribusinteftinis infarcitur , cum fale, eareoj 

 & pipereifc^ubUlt^ uel mrtcjeitwtirff . Ificium, farciminis genus, Volaterranus. Scoppa Italiee to« 

 macellam interpretatur,ut &C tomaculum,de quo infra dicemus in iecoris mentione. Videtur fani 

 6C ificium,quafi incifum fecftumcp LatinedicijC^tomaculum a uerbo riyv&y, undeSC viyJ&jd eft fe* 

 <fho, De porcello tenero ificia quintum locum poft ificia de pauo obtinet,apud Apicium !♦ 1. Idem 



!• ificiorum uaria genera per totum librum fecundum defcribit, Vbi Humelbergius in annotationi» 

 bus fuis,Ificia,inquit,ctbaria funtcx carne concifa cVinfedtajqusenuncperfe,nuncreticulo cVp# 

 mento circundata infartagine, alrjs etiam iuncftis rebus, &C aromatibus aliquando, cum adipe aut 

 oleo butyroue friguntur. Alio nomine tomacula fiue per fyncopen tomacla &C tomacmae al/* 

 quandouocantur,cfe» t«j ityn^id eft afedione &C ineifura, lnfitia etiam aliquando farcimina <L 

 gnificant , quas carne concifa fartis, id eft impletis inteftinis fiunt, Harc ille: fed quod potiifi* 

 mum ad ificrj rationem pertinet 5 omiftt, Nam minutatim concidialtjs quocp eduliorum generfr 

 buscommuneeft,minutaIibus,lucanicis,botelIis,cVc.ificium ueronon conciditur folum , fed ctiam 

 in mortariOjiit ificium fiat , pulpa cuiufuis animantis tunditur, teritur, fricatur:his enim uocabulii 

 Apicius utitur,cV pulpam tritam inificia plaflfari,id eft formariiubet: contrita enim cV in unum re< 



£• dacfta corpus,faciIe manibus in quam uolueris formam,rotundam,teretem aliamuc,formantur.Ede* 

 bantur autemuel recentia,uel in fumum fufpendebantur,ut ex Apicio patet.quanquam idemluca 

 nicis quocjj admifceri iubctpulpambene tunfam,quod apud nos nonobferuatur,fed fimpliciter m< 

 nutiffime concifa inditur.SedIucantcar,botelli,c¥ alia farcimina proprie dicfta,femper inteftinis im» 

 mittuntunificia nonitem:nam quod Humelbergius ificia pro farciminibus aliquando accipi feri' 

 bit,deceptus eft fortaflts a Volaterrano,ego apud nullum idoneum authorem reperi. Quod uero iti 

 mortario femper tererentur iftcia,fiueificiorum pulpa,Macrobrj &C Aphrodifienfis etiam authonta 

 te conftat. Hic enim problematum i.ia.inquirens cur argre id genus carnis concoquatur quod tfi« 

 dum,r<nx^,nominatur:Quoniam(inquit)fua leuitate fluitat in uentriculo per cibi humidi medium, 

 nec eius corpus attingit,quo tadtu fieri concocftio poteft:fed iuxta gulam redundat,quinetiam foris 



J° aquae iniedum non fubfidet,fed innatat:quoniam dum carnes teruntur , fpiritus admittitur praele* 

 uis,qui corpus eleuet,cV in humore fluitare aptiflimum reddat. Dicas quaefo (inquit Furius Albi* 

 nus ad Difarium, apud Macrobium Satur*7.8.) qua? caufa difficile digeftu facit ifitium,quod ab in» 

 fed-ioneinfitium dtcftum:amiflione n,literse,poftea,quod nunchabetnomen obtinutt:cum multum 

 jn eo digeftionem futuram iuuent tritura tam diligens , &C quicquid graue erat carnis aflumpfei it, 

 confummationemcp eius multacx parteconfecerit. EtDifarius:Leuitasquamtritura pracftititjacit 

 ut innatet udo cibo quem in medio uentris inuenerit,nec adhas reatcuti uentris, de cuius calore di-» 

 geftio promouetur:fic dC mox tritum atqj firmatum,cum tn aquam conrjcttur natat, Ex quo mtellt=« 

 gitur quod idemfaciens in uentris humorefubducit fe digeftionis neceffitati:cV tam fero i\Hc coqui* 

 tur,quam tardius conficiuntur quac uapore aquae quam quae igne fo!uuntur + Porcellus femitoftus 



4° femielixus apud Athen^um libro 9. farcftus erat tum altjs delicrjs,tum fjs quac ificia uocant$ quan 3 

 quamhocuocabulouix utife audere coquus inquit, praefente Vlpiano qui Attica tantum dC uete 

 ribus Graects ufitata probabat:ificium uero apud recentiores tantumlegitur^PaxamunijCcV alios.) 

 afFert autem quafi Tr^v^T^^f/ificiorum periphrafin huiufmodi, t<x \h Qc^Siy &$ a^cc HstTKKvitfiiihx^ 

 K^c yi?K7n7ri^uy <rvy7rtxtfoy&cc . Lvifay quidem fimpliciter <rvyK37jf&y &C nstTVcnyv&y fignificat , ideft 

 minutatim concidere,unde olera Lvisk dtcfta, Apicius 4, $A(kia. uel ificiola minuta in minutalia ali^ 

 quot addi iubet» Ventrem porcinum bene exinanies,aceto &C faIe,poftea aqua lauas , &C fic hac im* 

 penfa imples.Pulpam porcinam tunfam tritam ita ut eneruata commifceas cerebella tria 3 &C oua cru 

 da,cut nucleos infundis,cVpiper integrum mittis,8c' hociure temperas.Teres piper,ligufticum, fil* 

 phium,anifum,zingiber,rutar modicum,Iiquamen optimum &C olei modicum, reples aqualicum(a« 



"5° qualiculum)fic utlaxamentumhabeatjnediffiliatincoclurajfurclas^amylas &C inollam bullientem 

 fubmittis,leuas,cVpungisacunecrepet:cumaddimidiascodusfuerit,leuas &C ad fumum fufpen» 

 dis,ut coloretur,cV denuo eum perlaxabis ut coqui pofiit deinde liquaminejmerOjOleo modico : &C 

 cultello aperies,cV cum liquamine &C liguftico apponis, Aptcius 7, 7, Ventrem ut toftum facias,* 

 In cantabro inuolue,poftea in muriam mittis,6£ fic coques,Ibidem, % Non alio ex animah nUme-» 

 rofior materia ganeas,quinquaginta prope fapores , cum caeseris finguli» Hinc cenforiarum legum 

 paginaCjinterdidacp coenis abdominajgIandia,tefticuli,uuluae,fyncipita uerrina, ut tamen Pubirj mi 

 morum poetac ccena,poftquam feruitutem exuerat,nulia memoretur fine abdomine, etiam uocabu 

 lo fuminis ab eo impofito,Plintus» ^fGIandium pars qua?dam inteftinorum eft , ut inquit Pnicia^ 

 nus.Altj uoIunteflTepartemapriiuxtaceruicem,uelipfam ccruicem : in hac enim glandulse pofitae 

 funt, Arripuit gladium,praetruncauit tribus tergoribus gIandia,Plautus Capt. Pernam, abdomen 

 fuis,glandium,Idem Curcu. Hinc Cenforiarum legum pagmae,interdidacjj ccenis abdominajglari 

 dia,tefticuli,c^c, Plinius 8.51. Quibufdam funt tubera,ficut in carne glandia^Idem \ib.i6. Eft qui 

 dam terracadeps ac uclwtglandia in corporibwsjldemlibj^^de marga, Glanduia, ut fcribttGram 



7 



