Bos ^ Vacca. C Lik L 



malora.HuftidpropeOrtliodorum (0£todurumIuliusCa?farnominat) intef ortuilltodani&Lemalinum k"* 

 cumlcuit,autlebitjfuaringuairtdigerant:&floreteftanturapibusinfeflu,quovelaluearibusimpofi diftugiat 

 m iliter clauo ex ar boris matcria ifti paffo Materia ne fub terra quide in sdificijs pu tredinera fcrt tire. Reperitiir 

 etilin montibuscircaToggenburgum HductiaeregionenecproculBononiain Apennino. Halicarborefiquis 

 Al pinum cytifum nominet,propter folioru materiieq; (imilitudirtem, & eundc aducrfus apes cifeftum (fi raodo 

 vtr^fcribitDemocritus) meo cjuideiudicionocrrauerit. Cytifusaugetlac,vt eruum: feddufloretincommodu$ 

 efl:,vritemmtantifper,&extinguitIac,Ariin:ot.Iib.3.hift.aniraal.cap.2i. Non miruigiturfieotantilperabflineant 

 apes. Albertus Mag.eo in Ioco,vt folct inepte omnia,pro cytifo codure legitj&adhiic ineptius viciam intcrpreta- 

 iur.Pr2etercyttfum&Iaburnum,arbor£qU«foliafimilia,iimiliter4; digeita,hocefl:terrtahabeat,anagyrinfolain 

 monafterij cuiufda horto Venctijs vidi. Haec etil fruticofa efl: arboris inflar,& feme in corniculis gignit oblongisi 

 fcd graui tetroq; odore a laburno ae cytifo facilc diflinguetur. Fruticofum illud arbuflii,qiiod Galli vocat bagen- 

 auldejGermanialicubi (Bafilei enim inhortis vidi) -vf/^>vifr^e^V^^^ 



nus turgidum & f otundu, fpongiofum intus & imagine fauacea. Ifl^is cnim placeritulis fiue globulis figura & ina- 

 nitatctruticis hui-us folliculi belle refpondent. Folia tamcci rton terna,fed bina,eregione,cj[uaIia in cicere, pifis, 

 & alijs multisi neq;facultas vlla qux i rt gufl:u maluae com parari poflit. Quanquam aute Diofcorides glauCis folia 

 tam cytifo quam lenticul^comparat: Icnticularaute bma cfls noternaconflat, non tamen ncccfle eflcytifi quoq; 

 binaeffi?,figLiramenim (ingulorufoliorura.nonquodigerunturordinem, Diofcoridesin ifl:acOmparatiOnere- 

 fpexit.AtPliniustrifo!iotamfiinilefeciccytifum,vtabfq; (irailttudinisnotaipfumtrifolij rtomc eitribuerit:bre- 

 uiter enim (inquit) fi quisexprimerefimilitudine veIit,anguft!oristrifoIij frutex efl Hocefl,fiirtge trifolium (an- 

 guflioribustantum foUjs) lignefcere&adolefcerein fruticc,cytifum habcs.Sicalibi deligaflro:Eade (inquit) ai^- 

 boreftqLis:inorientecyproS)Cuinnoneandereuera,fcdvndiquaq;flmillimaindicaturuseirct. Scd redeo ad ba^ 

 genauidamGaIlorum,qua: hic & propcer gcneris cum cytifo amnicatc,& vfum ad pecora,fi modo colutea Thco- 

 phraftieft,omittin6debuit. Coliltea (inc^uitTheophraftushcroj, hiftori^pplantarum cap.i^.) l.iparaipropria 

 iraditur,arbosmagnitudine{?rjeflas,fradumin filiquaferens, magnitudinelentis,qui oucsmirumin mddupin- 

 gacfacit.Nafcitur fcmine,& fimo prsecipueouiHo. Tempus ferendi,cu Ardurus occidit:ferendu femine pra^mi- 

 defa6to>cum iam in aqua pullulareincoeperit.Habet foHum nort abflmile fc£nogrsco:germinat primo Vnicaulis, 

 triennio maxime:quo quide tcmpore baculos dccidunc.Elegantes enim illos proferre videtur.& fi ica quis(Ruel- 

 liusnoiire^2legit,flquis nirais,qua!{ adbaculostantumreferrct, noadcacume) decurtauerit, moxarboremo- 

 rietur:haud enim latere plantigera coftat, Spargitur deinde in ramos,quarcoq; anno arborefcit, Hxc Thcophra- 



50 ftus.Co]utea(inquit Rucllius) iam etiainGalliaprouenit,omnibusnota bagenaulde nominck Nanq;frutex efl: 

 quadrienn:ofeinarboreetferens,rainisexiUbiis,foiiofcenogrsEci,m,cinbraneofonicuIo,pelIucente,priBtumido, 

 &vcluti quoda fpiritu diftcndente turgido,ita vt digitis fl prematur,crepitans difllliat:in qUO femen acrum^durii* 

 - latum,Ientismagnitudine,piliguftu.Mauritanifermonefuo vernaculofenenominant,duoq;eiusfaciuntgenc* 

 ta,fuasfpontis,&hortenfe.Nam &feminenafcitur,in firaoprgcipue ouillo.Addunt vbiq; flliquasoblongas qiii- 

 bus femina in ordinem vtrinq; digefta claudu ntur,tenui pendere pcdiculo.Ob id fat ile vcntorum impctu detur^ 

 bari,h3erencesq;pertinaciuspcrticisdecuti. Caducasopilioneslegunt, raginandisouibuspcrquam vtilesj Hxc 

 KiieUius cuiusfenteciam LeonardusFuchlIiusetiafequitur,nempecoIuteam Theophrafli&fene Arabura ean- 

 demeflcplantara Manifeftum autemiIliseftquivtranq;infpe)cerunt,ftirpcstotogenerediuerfasefle. Namco* 

 luteafrutex eftannoquartoarborefcens:fenaveroherbacuoitalistantu;&annua: follicuhs etiam multu difcre-* 



40 pant Folljsfo:-tcaHquomodoconueniunt,&vt quidamfcribuntpurgandiviribus. Defcribicur fenaaSerapio- 

 ne, quodautcm flliqua: tenacius hsirentes perticis decutiantur, vc Ruelliu$ tanquam ex Mauritanis fcribit , nuf- 

 quam reperio. Pctrus Andr, Matthieolus Sencrtfisin commentarijs ItahcisfupcrDelphinip Diofcoridis, fenara 

 diUgentiflimedefcribit,&R.uelIijerroremrefcllit- Quamobrem non immoraborhic prolixiusifatfuerit hoc in- 

 dicaflein prxfentiaXenam Gra^cis Latinisq; vetcribusf uiflcincognitam : bagenauldam Vero coluteam efleetiarti 

 ipfefentio,& nifi fallor Matthseolus quoq; eiufdem ppinionis vidctur. Illud poflremo circa cytifum adijciemuS, 

 vixierinobisMatthsolum crrarc, cum herbamiilamquam protrifolioodoratoin primaeditioneFuchfius pin~ 

 xit,eandem cfle pucat cum illaplanta quam ipfe pro vero cytifo accipit,flauis aut albis floribus.Nam trifolium il- 

 IlidFuchfij (quodineameadmonitus trifoIiumDiofcoridisnon cffcfcdlotumfylueftrem potius, infecudaedi- 

 tione qua: lolas imagincs habet,in lotum vrbanam vertit) flauisfloribus nunquam apparet,im6 ne albis quidem, 



50 fedcanis,autexalbofubcaeruieis. Frequentiflimum autemapudnosferiturpropterquodda cafeifccundarij ge- 

 nus, Claronenfemvocant,quodnoftrihacpotiflimumherbacondirefolet :DequacgiinLibeflo noftrodeope- 

 nbuslaftarijs:&agamforhtanaiiascopiofiu?. Hadenusdecytifo&aiijsquibufdamcytifioccafioncherbis,pro~ 

 lixiusquidem fcripfi,non tamen pr^etcrinftitutum, quodadanimalium hiftoriam. Non enim bubusfolum , fed 

 omnipccori,pnrcipueauteouil)us,capris,equis,apibus,galUnis, &ipfictiamhomini,raaxirau$ cytifi vfus ama- 

 xima?authoritatisfcriptoribuSjpmittitur: &quxhicverbofmsdidafunt,inanimaUbusc£Eterisrepetinihii opus 

 erit. Non difficile autcm fuerit cytifum aliundcaccerficam plantare,cum nuUam rcgionem alpernetur : interira 

 locoeiusfrondibusvlmcispotiflimumvtemur. Na&Coiumellaillamcsetcrisprsfertfrondibas^vtmoxexeius 

 verbis patebit: Et Ariftoteles vlmum apibus grata, &frondibus eiusboues pinguefcere teftatur. lucundiirimura 

 bubuspabulumadfcrtvImus:capr2eetiam&ouesidappetunt. VarijsgeneribusfoliproueniLrqUamobremaple- 

 rifq;feritur.Maximeauccmcommendatur Attinia,qusBproceriorl«Btiorq;quamnoftraseft. 



CytifbaucMedica~herbanutrimusboueslaQ:antes:ficenimpIuscontincbuntladis, Sotionin Geoponids 

 Grarcis.AriflotcIes contra,lib.9.hiftor,anim.cap.2/. P;abuUgenus(ihquit) aUudcopialaftisextinguit,vtMedica 

 herba,&pr3ecipueruminantibus;aliudauget,vtcytifus&eruum Idelib.S.cap.B. Herb«Medicffprimafalx vitio ^ 

 datur,&cumfoecidaaquarigatur,incommodaeft. Etlib S).cap.40.Expeditconff'uifleapudaluearia,piros,fabas, 

 Medicam herbam,fliriam,&c. Diofcorides, pratenfi trifoUo (inquit) fimilis Medica recens nata eft: crcfcenti 

 deindecontrahitur&anguftius fitfolium, profertq; fimilestrifoUocaules^inquibusfemenlentiGuiseflmile, in-» 

 flcxamq;corniculorummodo:quodficcatufuauitatisgratiacondtmetariofaiimifcetur. Id virideemplaftri rao- 

 do impofitum,prodefthis qusercfrigcrandafunt. Totaautem herba programinevtutur,qui quadrupedes&iu- 

 mentapafcunt, HseciUeextranflationeMarcelU VergiIij,quimutiIumcorruptumq;huncdefiUqu!S &remini- 



7© buslocumfufpicatwn RuelUus&Matthwiusitatranftulerunt^Medicafiliquashabetcorniculoram modo in- 



tortasi» 



