^os Fare4. R Zik l 



grantibus & robuflis,fronte kta & crifpajhirtis auribus,oculis & kbiis nigris, naribus refimis patulis^uc , ceriiice 

 longa&torofa,paIearibusamplis,&peneadgenuapromi0is, pcdorcmagno (hto ) armis vaftis,capaci&tan- 

 quamimplentcvtero,lateribiisporredis,lumbislatisf craffiscoxendicibus) Jorforeaoplanoqjjveletiamfub- 

 fidentc,clumbusrotundis,cruribuscompadisacre<ftis,fed breuioribuspotiusquamlongis, necgenibusimpro- 

 bisjvngulis magnis, caudis longi/Timis & fetofis pilofisquccorpore dcnlo breuique,colorc rubeo vel fafco,ta<aii 

 corporis moililfimo.Hadenus Columella dc bouis aratoris cledione. Bowem rubeum ab aratoribus probari di- 

 fcimus : qui^iis fortafle eft,c^uem liodie Veneti agricola: lorum fuo vocabulo appeliitant : Nec enim idera prorfus 

 color eft rubeus,qui ruber a nobis.a Grsecis ^v^o^ dicitur, Nic.Erythrieus. Talis notGE vituIos,id eft,iuucncos vel 

 boues indomitos & rudes (inquit rurfus Co'IumeIIa)oportet cum adhuc teneri funt,confuefccre manu frequen- 



10 tertraaari,adpra:fepiareiigari,vtexiguusindomituraIaboreorum,&minusfitpericuIi. Verum neq; anteter- 

 tium,neq; poft quintum (quartum Varro ; annum iuucncos domari placet ; quoniam iilasEtas adhuc tenera eft, 

 \\xc iam pr<Tdura,Columclla & Pallad Domituraboum in trimatu,poftea fera,ante pra:matura, Plinius. Eos au- 

 tem,quide gregcfcricomprehcnduntur, ficfubigiconuenit. Primum omniumfpaciofumftabulum prspare- 

 tur,vbi domitor tacile verfari,& vndc digredi finepericulopoftit. Anteftabulum nulIxangufti^E fint,fed aut cam- 

 pus,autviaiatcpatens,vtcumproducenturiuuenci,hberumhabeantexcurfum,nepauidjautarboribus,autob^ 

 iaccnticuilibet reifeimpIicent,noxamq; capiant.In ftabulo fint ampla prarfepia, fupraq; tranfuerfi afteresin mo- 

 dum iugorum a terra fcptem p?;^ibus clati eonfigantur,ad quos religari pofflmt iuuenci (boues indomiti.)Diem 

 deinde,quodomituramaufpiceris,liberum a tempeftatibus,&archgionibus(impcdimentisomnibus) matuti- 

 num ehgito : (quo capti pcrducanturad ftabulum) canabinisq; funibus cornua iuuencorum hgato : fed iacuii, 



jio quibuscopulantur, lanatis pellibusinuolutifint, nc tenera fronte ftib cornun lA'dantur;cum deindcbuculos 

 comprehenderis,cxtraft3buIamproducito,&adftipitesrehgatoita, vtcxiguumlaxamentihabcant,diftentquc 

 intcr fe alic|uanto fpacio,ne in collu<5rationealtcr alteri noceat.Si nimis afperi crunt,patere vnum diem nocS:em- 

 que defa^uiant ( intcr vincula mitigcntur iciuniis) fmiui atq; iras contuderint,manu prod ucantur,ita vt & ahquis 

 ante,& a tergo complurcs,qui fcquantur,retinaculis cos contineant:& vnus cum claua falignea procedes modicis 

 idibus fubindeimpetus eorum coerccat.Sin antem placidi&quieti boues erunt,veicodem die, quo riligauerisj 

 antcvefperum licebitproducere,&doccrepcrmiIIe paflus compofite, acfine pauore ambularc: cumdomum 

 perduxeris,ard:eadftipitesrehgato,itanecapitemoucripoftlnt.- tumdcm.umadalligatosboues,neq;apofterio- 

 reparte,neq;alatere, fcd aduerfusplacide, &cumquadam vocisadulatione(appellationibusbIandis,&illece- 

 brisoblatorum ciborum)vcnito (bubulcusadmulceat) vtaccedentem confuefcantafpicere : deindenares per- 



l o fricato,vthominemdifcantodorari.Moxetiam conuenittotatergora&tradare, &afpergercmero, quofami- 

 liariorcsbubulcofiant: ventriqiioque,&fubfeminamanumfubiicere, ne ad ciufinoditadumpoftmodumpa- 

 «efcant : & vt ricini,qui plsrunq; reminibu£inhsErcnt,eximantur:idq; cu fit alatcrc domitor ftare debet, ne calce 

 (autcornu)c6tingipoftit(c|UodviciurafijnprimordiisefFeduifibiceffiflefcnferit,obtinebit.) Pofthaccdidudis 

 malis,educitohnguam,totumq; eorum palatumfaledcfricato, libralcsq; offasin ^r^fulfx adipisliquaminetin- 

 6tas,Hngula (in gulam,PaIIad.) dcmittito,ac vinifingulosfextariosper cornufaucibusinfundito.Nampcrh^c 

 blandimenta triduo fiLT.emanfcfcuntjiugumq; quarto die accipiunt, cui ramusilhgatur, & temonis vice trahitur: 

 intcrdum&pondusaliquod(leue)iniungitur,vtmaiorenifulaboriscxploreturpatientia,poft eiufmodiexperi- 

 mcntavacuoploftrofubiungendi,&paulatimIongiuscum oneribus producendifunt. Sicperdomitimoxada- 

 ratrum inftituaturjfcdin fubadoagrojneftatim difticultatem operis reformident,neveadhucteneracolIa, dura 

 profciflioncterrc-scontundant.Qnemadniodumautem bubulcusin arando boueminftituat,primo (inquitCo- , 

 iuracIIa)pr^cepivolumine : curandumneindomituraboscalcc,autcornuqucmcontingat: namnifihgccaue- 

 anturinunquameiufmodivitia, quamuisfuba6t:a,eximipoterunt. Verumiitaficagenda praecipimus, ii vctera- 

 num pecus non aderit: Namfiaderit,expcditior,tutiorq; ratio domandi eftjquam nosin noftr!s';:gris fequimur : 

 nam vbi plauftro aut aratroiuucncUm confuefcimus,ex doraitis bubus valentiftimum,cunden)q; placidiftimum 

 cumindomito iungimus,qui & procurrentem rctrahat, & cundantcm producat. Si vero non pigeat iugum fa- 

 bricare,quotrcsiungantur,liacmachinatione confequemur, vtetiam contumacesbouesgrauiiliraaopera nou 

 recufent. namvbipigeriuuencusmcdiusinttrduosveteranosiungitur, aratroqueiniunCtotcrrammoliricogi- 

 tur..nulIaeftimperiumrefpuendifacultas:fiuecnimefFeratusproliIir,duorumarbitrio inhibetur; feu confiLtit, 

 duobusgradientibusctiamobfequitur : feu conaturdecumbcrc , a valentioribus fablcuatus trahitur : propter 

 quxvndiq; neceftitatecontumaciam deponit,&adpatientiamIaborispauciftimis verbcribusperducitur.Eftet" 

 iampoftdomiturammolhorisgenerisbos,quidecumbitinfulco : eum non fjeuitia, fcd ratione cenfeo crncn- 

 dandum:namquiftimulis,autignibi;s, aiiisquetorraentisid yitiumexirai mcliusiudicant, ver^erationisignari 

 funt,quoniamperukaxcontumaciaplerunq;fiEuientemfatigat. Proptcrquodvtilius eft citracorporis vexatio- 

 nerafamepotius&fiticubitorembouememendare : nam eum vchementius afficiunt naturaliadcfidcria^quani 

 pIags.Itaq;fibosdecubuit,vtjhfrimumeftficpedeseiusrincuIis obhgari, neaut infiftcre,aut progredi,autpafci 

 po/rit:quofad:oinedia,&fiticompu!fusdeponitignauiam,qu;Etamenrariftimaeftin pccore vernaculo : longe- 

 que omnis bos indigena mehor eft quam peregrinus : nara neque aqux,nec pabuli , nec cceft mutatione tentatur, 

 neq;infeftatur£onditioneregionis,ficut!ile,quicx planis,&campeftribusIocis jinmontana&afperaperdudus 

 eft^vel exmontanisin campcl[ria;itaqueetiam cura cogiraurexlonginquobouesarcclfere, curandum eft, vtex 



6q fimihbuspatiiislocistraducantur: itemcuftodicndumeft,neincorporationc (aliascomparatione) veiftatura, 

 vel viribusimpar cum valentiore iungatur : nam vtraque res inferiori celcriter aftcrt exitium. Mores huiuspeco- 

 ris ( bouis operarij ) probabiles habentur, qui funt propiores placidis quara concitatis , ftd non inertes (arguti, 

 manfueti,Pailad.) quifunt vercntesplagarum,&acclamationum,fedfiduciavirium,necauditu,necvifupaui- 

 di,necadingrcdiendaflumina,autpontesformidoIofi:multicibiedaccs,veriimineoconfieiendolenti : namhi 

 meiius concoquunt,ideoque robora corporum citra maciem conferuant : qui ex comnKodo, qu^m qui feftinan- 

 ter manduntSed tam vitium eft bubulci pingu€m,quam exilem bouem rcddcre : humiiis enim & modica corpo- 

 ratura pecoris operarij debet efl^e,neruisqi & mufculis robufta ; non adipibus obefa , vt nec fui terj^oris mole , nec 

 laboreoperisdcgrauetur. Hadenus Coiumella. Nouelios cum quis cmeritiuuencos, fieorum collain furcas 

 deftinataincluferit acdedcrit cibum,diebus paucis crunt manfueti , & ad domandum proni. Tum ira fubigen- 



'7^, dnm Ytminutatjm aftuefaciant,& tironera cum vcterano adiungat : imitando cnim faciUus domatur.Et primum 



eos 



