j8 ' De Quadrupedihm 



l:os3equoinIocoj& finearatro, tumcoleiiirimul arare faciant, & princlplopef arenam,autmoIliorcm terrani 

 dura cohfutfcant. Qux^sadvedurasaliniusiteminrdtuehdunijvtinaniaprinium ducant plaiiflra,^ 

 Yicum,autpeioppidumijvbicrcber crepitusfit^ac varietasrerum conruetudineceleberrimajadvtilitatemaddu- 

 cito. N ec|uc pcrtinaciter quem fcceris dcxtcrum m eo manendum. Quod fi altcrnis fit finifl:er,fit laboranti in al- 

 tcrutrapartc requies.Vbiterraieuis,vtinCampania,ibinon bubusgrauibus, fed vaccis autafinisqu6darant,eo 

 faciliusadAratmmieueadducipolfui^tj&ad molas,&adea,fi quafunt,qu£Einfundoconuehuntur. In quareaiij 

 afcllis, alij vaccisacmulisvtuntur, exinde vt pabuli facultas eft. Namfaciliusafcllusquam vaccaalitur,fedfru- 

 d:uofior hs-x.Cauto agricolse hoc fpedandum,quo faiiigio fi t fundus : in confragofo enim ac difficili hxc valcn- 

 tioraparandum,&potiusea,qu3eplusfru6l:umrcddercpofrunt,cumidemoperisfaciunt,V"arro. Araturos boucs 

 quamafciiirimeiungioportet rtcapitibusfublatisarent : ficminimecollacontundunt : Siintcrarboresvitesq; i® 

 aretur,fifcellis capiilrari,negerminumtenerapr£pcerpant:Securiculaminfitiuampcndere,quaintercidanturra- 

 ^ tlices.HocmehusqUamconuelliaratro,bouesq;ludari.Ha:cPlin.apudquempIuraadarandidifcipIinamIegeii- 

 broi8.cap.i8.&deinceps:&apudColumcIlamlib.2..cap.2.3.&:/i.. BubulcUsfiuearatornunquamftimuloIaccffat 

 iuuencum, quoddetredantem calcitrofumq; cumreddit : nonnunquamtamenadmoneatflagello,CoIumeIIa, 

 Fortiffiraa bouis pars caput cfl,ideoq; cornibus prxdita , quae iugo alligahtur. Ceruix etiam ei firmaj robuflscquc 

 «arhis cft,quamobrem non defunt,quiiugnm ceruici committant.Syriatenui fulcoarat,cum multifariam in Ita- 

 liaodonibouesadfingulos vomeresanhclent,Plinius. Vnoboumiugocenferi annofacilisfoliquadragenaiu- 

 gera difficilis tricenajiuflum efi:,Idem. Saferna apud Varronem adiugera ducenta arui , boum iuga duo fatis eflc 

 fcribit: Catoinoliuetisducentorumquadragintaiugerumboucsternos,itafitvtSafernadicatverum,adcetum 

 iugera,iugum opus cffe,fi Catoadodogcna.Scdcgoneutrum horum,inquit Varro,adomnem agrum conueni- iq 

 rcpUto,& Vtrumq^adaliquem.AIiaenimterrafaciliorautdifficilioreftaha. Terramduramprofcinderenifibo- 

 ues magnis viribus non poirunt,& f^pe frada bura relihquunt vometes in aruo Ne boues operantes lafTentur, o- 

 leum&tcrebinthinam concoquens, vngitocornua,Democritus. Boues feriisconiungerelicet:Hoclicetface-. 

 l-e,trahantligna;fabaHa,frumentum quod non daturus eris,Cato. Tribula veltribulum efttabulafaxo velfcrro 

 sifperatajqu;ifrumentatererentur : in frequenti etiam nuncltalia? vfu,Varro. E/picisinareamexcutigranao- 

 portcl,quodfitapudaIiosiumcntisiundis&tribulo, &c. Varroi.52. 



Nebouesin areaadtrituramaccommodata fpicasinterimedant,dum proculcant,eorum tubulo fimona- 

 tesiliincndxfunt; QuaEafi:utamachinatioperficit,abilIarumvt fefeefuabftineant. Hocnimirumanimal huiuf- 

 modi tctri odoris afperfione deterritum, nihil, ne fi fame quidem acci-rima premerctur,vnquam ederet, ^lianus. 

 Vaccarumalia;funtm.agn£E&mediocres,qua:fobolisgratianutririfolent,vtvituIimadandi,acboucspiaufiris& \q 

 aratrisneccfiarij, ex eisgcncrentur. Harumlac, licctadciburaSc conficicndumcafcumvtilefit, toUitamcneis 

 nondebetjfedpronutrimento vitulisrehnqui. AIiseminoresfunt,qujEla<ftistanti;m&cafcigratianutriuntur: 

 ideoq; vituli quindccim a partu diebus elapfis occidendi funt.Eligcndxfunt non nimium paruff,& vberibus ma- 

 gnis ( & caudis Iongis,vtaliqui addunt) Pctr.Crefcent.Non dcgcneres exifiimandietiaraminuslaudato afpcdu: 

 plurimum laftis Aipinis,quibus minimum cotporis plurimum Iaboris,Phnius : Altinas apud Columellam non 

 Alpinaslcgi mus.BoueS dicuntur matrices Varroni,quas & fi uduarias rcde appellaris. Cenomani & Orobij qui- 

 dam quotidianofermoneBergaminosappcllitant, qUos Vaccarios alijdicunt .- Gcrmani .• &bcrgaminas 

 ipfasvaccas,quaegregatimin montibuspafcuntur ; bergum cnim Germani montcm vocant: vndc&Bergomum 

 tiidum,quod in montibus fitum fit : videntur & Orobij populiiUius regignis inde di6i:i etymo Grseco , quod vi- 

 tam in moatibui; agant & forte Cenomani Germanico,quafi id efl:,viri vaccarij ; vel ceuomanijace- 

 ua,id efti vacca,vt Gcrmani hodic & olim in Italia Altini vocabant. 



bjumerusdctaaris&vaccisfichabcndus, vtinfexagintavnus fitanniculus,alter bimus. Quidamhabcnt 

 iutmaiorem,autminorcm numcrumgrcgum. Nam apudeum duotauriinfeptuagintamatribusfunt. Nume- 

 rura grcgum afiusalium facit.Qnidam centenarium modicum putanteflc, vt cgo, Atticus centumviginti habet, 

 vtLucienus,Varro.NoIl:riLadarij vaccas circiter triginta autquadraginta vt plurimum invnogrcgehabent.Vt 

 rcliquis grcgibhspccuariisjfic&vaccis dcleftusquotannishabcndus, &rciicul^rciiciundji?, quodlocum occu* 

 ipantcarum,qu^ferrepoiruntfru(5tus,Varro.Vacca:cum vclfterikfcunt, velaratrum&plaufirum rcnuunt,ma- 

 d:antur ; & cum vetuhr iam dcntibus amiflis non amplius bcnealuntur Boucs eurdcnt habitiores, fi calida fubin- 

 de lauentur : & fi quis incifa cutc fpiritum in vifccra harundine adigat,Plinius Poft laborcm pinguefcunt,at fi an- 

 telaborem vidu &otio abundcnt,citius moriuntur. Noftri prargnantcs ctiam vaccasad madtandumfaginant, 

 jdqu^ptime ficriaiuntcircamediumgcftationis tempus. Pmgucfaciesboucs ( vtSotion docuit ) fiprimadie 

 vbiredierintapaflujcomminuensbrafficas, acctoque acriperfundens,eas'.Ilisporrexeris:&pofi:ca paleis cribro 

 tranfmifils fuifur triticeum permifcens, id in dies quinqucfimiliter appofueris. Ca:terum fcxta die hordeireda- 

 ctiin poUihemheminas quatuorapponens j paulatim curriculo dierum fcxnutrimentum augebis. Scdtempus 

 exhibendialimentibobus , hyemeeriti prim6quidem> dum galli occinunt : fecundoautera, circamatutinum 

 crcptifculum ; qu6 tempore ctiam dandus efi: potus : ac reliquum alimenti quod fupcrcfi: , id vcfperi exhibcndum 

 eft.AtJcftatei primO quidem,diIucuIonutriendifuntboues;fccundO autem , poftid,hoccfl:meridie,acfiibinde 

 pocus cft dandus. Quo quidcm modo,circa horam nonam iam tertio cibans,dcnuo aquam adminiftrabis.Verum 

 hyemequidem potus fic illis calidior aqua : tcpidaautem ccftate. Lotioetiam ipforum buceascoUuito, extrahcns 

 adnatam pituitara : hnguamque a VermibusrepUrgato. volfclla aufcrcns f gighuntur fiquidcmi vcrmes in Hnguis 60 

 boum) acfaledeniq; llngiiam ipfam infpergito,Hsec Sotion.Frifoncsfludentimpinguationi porcorum &boum 

 per vnum & eundcm cibum : bouem enim aUigantad pra^fepe ,minifirantcsei hordcum cum. p!lodurum,qui 

 quiadcntes nonhabet, non comminuithordeura ■■, fedin ipfoemonitur,& exipfo moUitrahit nutrimentum .& 

 aitdrum quafiintegrumemittiturcumftercore.Porcumigiturailigaredicuntur caudjc bouis, & illc mafticando 

 ^ranahordei cumitercoreerailfoexillisimpinguaturiAlbertus.Varro racmoratiuuencam quandam pinguitu- 

 dinecarnisade6audameffe,vtineiuscOrporek>rexexefacarnenidumfecerit, &murespepererit : Quodin fue 

 etiam in Arcadiafpedatum fit. ErUumbouesimpinguat,Diofcoridts. £ruum verum Lugdunividi,vbi arufticis 

 feritur,vt ClaudiusMiUetusmedicusillicmihiretUlit : id fi fucs nimium vorauerint, fangninem pcrvrinam eis 

 moi!eriaiuht,quod vetcres etiameruOattribuuntirihominibusi acccdit& colcr, quicorticeexterioridctrado 

 IntusrubetaquodinLugduhenfiiiiioIeguminc ipfe obferuaui, & Aduariusdectuofcribit : Hypoftafis orobea 7» 



( inquit) 



