CONRADI GESNERI AD LECTO- 



REM PRiEFATIO. 



1 iBRORVMnoftrorumdeanimalibusproIixicatem j &exonlnieenere fcnptorum Ccd ^"''^p"'' 

 nonmordmatam congeriem,quanquamcopioieexcuiauunpnmilibrnngrellu,atque*/A«r. 

 omneni confilij mei inftitutiqj rationem explicaui, non delinunc tamcn quidam haec 

 ^ nobis ceu vitia obijcere. quibus nunc etiam,(i forteilla non legerint, breuiter refponde- 

 bo.Primum quod adprolixitatem,fuiti!lamihirane laboriola,acmaluiiIemtantisla- 

 boribusabfl:inere,nirialiudpropofitum noftrumfuifTet.Sicenimin vniuerrum mihi perfuadeo, nihii ^^^f"-^»"'^!^- 

 vtilius , nihil magis optandum efle ftudiofis hominibus , quam in omnibus artibus, (cientijs,hiftorijs y> ^,,^ /,.1. 

 &: quibufcunq^ rebus vtilibus qu£e inlibros & literas rclata: funt^duos extarelibros,Pandedas & Epi- ^'^^p' ^«'■"••^ 

 tomen.Pandedas appello volumen maius, & diexodicam,hoceft plenam & copiofam tra6T:ationem,-{^.^^^^''2'I 

 in qua omnia omnium quse bene &: vtiliter dida fcriptave funt, bonb ordine congerantur.Epitomen i>^os, Pan- 

 vero compendium illius maioris operis,in quo omnia certius breuiusqj proponantur,&:rerum expli- ^^^/J/^^, 

 cationis maiorquam verborurahabeatur cura. Sed paulo fufius fententiam meam cxponam, quo- omn$a o. 

 ■ niam ad communem ftudiorum rationem vtilis videtur. Pandedas igitur in quocunque argumen- '^^'"^^''^f" 

 to confcribioper£epret!umforet,aviro erudito,ingeniofo,diligente,laboriofo,62 variarumlinguarum 

 perito,vt transferre ex omnibus aliquid poftet: quem vel rex aut princcps,vel diues aliquis & liberalis^^'* ^U}' 



Mxcenas propofitohoneftiillmi laborisprasmio foueret.Antequam verorem aggrederetur,diufe-^^_^'^^^^ 

 cummeditari,&:cumvirisdodis deliberare oporteret, cum deoperevniuerfo, tum eius ordine,me- 

 thodo,aclocis locorumq^partibus &:particulis,itavttota diuifio non temere,{ed exphilofbphi^e &: 

 dialedic^eprjeceptisinftitueretur. Deindeoperisiaminchoatifpecimen,nonmultis,fedpaucis&in 

 eo genere dodiflimis virisoftendendum,iIlorumq5 confilio &:confenfui candide acquiefcendum. 

 Sicigitur nobis inftrudus Pandeclarum, ficontingat,futurus author, congerat illeprimum &: ma- 

 teriam operis paret,vel exomnibusquiidargumentum exprofelIb,autetiam obiteraliquameiuspar- 

 temtradauerintlibris:velillistantum quiipfiacdodis fquorumconfilio vtitur)probacifuerint.Con- 

 gefta deinde in locos &: ordines qu^eq^ fuos referat, quorum tabulam feu breuem rationem ipfe fibi 

 confcripferitabinitio operisprxfigendam:&:nequidabfq5 caularepetatur &:abundct,cummultaa 

 multis eadem dicantur: & e conuerfo ne quid omittatur, caueat. Authorum nomina vbiq^ adfcribat: 

 nonfolum vt fuum cuiq; reddatur,quod homines gratos decet,cum omnes iuuandi &: benc merendi 

 animo fcripferint:fed etiampropcer rerum certitudinem.plus enim aut rainus cuiq5creditur,prout 

 alius alio dodf rina, aut experiencia, aut quo vixit f^culo prior aut pofterior fuerit. Et quod plurium 

 teftimonioconfirraatur,idcertefidera magismeretur.Norainenturigiturauthores, necmagnainte-' 

 rim deftilo cura fit,quanquam isinsequabilisfuturuseft.Satis enim laboris circa caeterainfumitur.Sti- 

 li verb elegantia &;ajqualitas adEpitoraen raagis pertinet, qua? quidem fcribetur vt ferie continua le- 

 gatur,cum Pandedse comraentariorura potius loco fint. Addat etiara vocabula &: {ententias (fi fit o- 

 pus,Gr^ciE & Hebraicx linguarum,qUce vt antiquiflimiejiiter cseteras,ita dodiflimse funt:&: facri pro- 

 faniq^librihislinguisconfcriptiquamplurirai extant.Sententias ver6,id eft coniundaaliquot verba 

 quandociiq^inhislinguiscitauerit, moxLatine exprimat,proptereosquiharum linguarumiraperi- 

 ti funt.Ex cieteris autera linguis nihil adferet , fed qu^ ex ijs placucrint Latine reddet.Nuda tamen re-* 

 rumdequibus agitur, pra^fertim fi phyficura arguraentumfuerit,indiuerfis linguis poni vocabula» 

 laudarim.Quse ad philologiara,Grararaaticam &: poeticam fpedant,non omittac,fed feparet. Quod 

 ft res autfententia eadera ad locos diuerfos quadrare videatur,fat fuerit in vno pofuifl^, &: a ca^teris ad 

 illura reraittere. Verba &: fententiasauthorura,in qiiibus aliquid dubiu m ,obfcurum ,f alfu ra aut cor- 

 ruptum eft,quoadeius poteft,explanare, conciliare,arguere, &: emen,dare conetur , vbi res poftulabir. 

 Sa^pius enira hoc fado opus non erit,cura ipfi authores incer fe hoc pr£eflant,quod vel aperte fit, vel ex 

 collationedeprehenditur.EftautemhocoptimuragenuscommentariorumjCumlocaauthoruracol- 

 latione mutuadilucidantur.quodinPandcd:isfacillimcfit,cumeiurdem argumentifcriptorurafen- 

 tentise in vnum omnes locum conueniant. Ita fiet vt non folum in Epitomen eiufdem operis,fed pror- 

 fus in omnes quotquot ijfdera de rcbus aliquid literis mandarint authores, vnum hoc volumen abfo- 

 lutiflimi commentarij vice fic.Poftremb non aliena tantum recicet, (ed fumma cura omniq^ ftudio de 

 fuis etiam obferuationibus, quicquid defiderari poteft, quicquid vtile aut iucundum cognitu adinue- 

 nerit, fcripcis acinuencis vecerum addac. Sic abfolucas fuerint Pandedas feu commentarij, quorum 

 vfus erit prsecipue dodoribus &: profefl^bribus vnialicuifcientise peculiariteraddidis:acdignierunt 

 vttanquatTiihefauriin Bibliothecis afteruentur. EtqUanquam nonfcripti funt vt continua ledione 

 euoIuerentur,prxfertim abillis quibus per occupationes, autgenus diuerfum ftudiorum,aliarave ob 

 caufam,idfacereautnonlibetautnon licet:erunttamenillis etiamvtiles,fieistanquam Didionarijs 

 vti voluerint,ita vt vna tantum de re de qua inquiruntinipfis legant, quam propter ordinem eundem 

 perpetub feruatum reperient facile. Ex his Coraraentarijs poftea fiet Epitorae, ica vc certa cancura &: Epttom&s 

 vera,aut maximeprobabiliaaceuracedeligancur,& ficutdixi,rerumduntaxac cura habeatur, nonet- 



* 4 



