De Medicina Brasil. L i b. II. a$ 



Stomachus fiqaidern debilis, jtjftoquc calore dcftitutus , facilius congcrit, quam fclicius dige- 

 i it, fuoquc muncrc ritc fungi non poteft , unde prima concoctio impcdita, & chylus obftrutto 

 mefenteriomalediftnbutuS, afecundainHepate corrigi nonpoteft. Hujus mali caufa ante- 

 ccdcns potiffimum cft frigus intiomiflum.perlpirationem & circulationem fiftens,compofita 

 tamcn & mixta, cx diftbluta & inordinata vivcndi ratione. (Aetem pro refpiratione atttattum, 

 non minus ventriculuin & intcftina ingtedi , quam pulmoncm , elcgantcr prohat Hofmannus 

 Inftirat. pag. 3 5+ ) Fit cnimplerumquc utviatoteslongo tempote cxhaufti , intenliffimoque 

 Solis ardore jcftaantes, ad gelidillimos lacus vicinos propercnt, fitimque immodicis hauftibus 

 extingiiant. Q_]bus ubi adOinopolium ventumeft, potum Gtirapa, cjufque extfadtumfive 

 Spiritum affiuentiusmperbibunt.frigida calidiffimis mifcentes. Quofir, ut vilceribus,& prac- 

 cipue-naturalium nobiliflimis , noncwguum dammim inferatur. Pra:tei hxc, putrefcente, 

 mucidaac difficihoris concoftioniscarnc, larido itcm blentc & rancido vcfcuntur. Pettoie 

 & vcntticuli tegione fcmper detetta , fudoribufquc diffluentcs humi procumbunt , pluviis in- 

 fupcr vcntoquc nofturno fc exponunt. Qtiid mirum fi Lien officii immemor, Jecorifque 

 tonus Ixdatui , & vifcerum hotum valde obttru£torum pondus , diaphragma dcorfum trahat, 

 & liberum illius motum impcdiat. Unde mox rcfpirationis acvcntilationis dcfedtus exiftit. 

 Exquo imperitiotcs prxcipuam &primam malicaufam pcctoti attribucrunt; quamvis non 

 injutia vidcri poflir pcctus pcr confenfum laborare, ex nimis intcrrupta & difficili refpiratione. 

 Vidcatut locus notatu dignus apud Galenum 4. de locis aftcctis, cap. ult. 



Signa manifclta exiftentis morbi funt ex colore livido , laflitudinc fpontanca , relpiratio* 

 nis.dcfccfu.vifuvitiato, tcmporum ac colli arteriis plns folito pulfantibus , duritic atque ar- 

 dore utrimgue hypochondrii & fcbre lenta. Quamobrcm cum fimilem in Scorbuto habitum 

 cachcciicum, iifdemque rcmcdiis apcrienribus & aquas ducentibus curari a feleftioribus 

 practicis teftatumlit, quis dubitethunc affectum non fimulcomponi exScorbuti quadam 

 ipecie. 



Qapd fi radices cgerit malum, annum circiter, aliquando etiam longius dutat, rariflime fc- 

 nes & viros afficivideas. Infantibus, puerifque advenis imprimis, xque infcftus morbusac 

 juvenibus; illis penc nullam cluctandifpem , his melioremplerumquerclinquit. 



Ego, (icutinmultis aliis , ita in cutationc hujus morbi ; confuetudini & difciplinx hujus 

 regionis mcfubjiccre fum coattus , eoramcnmoderamine, utdixtam pharmacia exciperet. 

 Nam quicquid ctiam viri peririffimi obluftentur nihil tamcn antifcorbutica & hydragoga aut 

 certe paruni proficiunt ; quod fcmina mali relicta poftca morbum denuo repullulare faciant. 

 Casterurn incolx antcquam ad medicamcnta gencralia defcendant , pct otto aut: dccem , plus 

 minus,dies ccrtam uivcndi formulam sgris prilcribunt.Primum in locum editum ac falubrio- 

 rem concedere jubent, xdibus qua meridicm & occafum fpeftant probe obtectis , &vcnto 

 auftro exclufo . Ad hxc variis latticiniis & acetatiis ex portulaca imprimis & Soldanella rc- 

 ccnribus , carnibus denique bcne toftis vefci, aquam fontanam, cum vel fine femine anifi 

 & Iiquiritia bibcrej ante onlnia motum corporis , quod ob difficiliorcm refpirationcm feden- 

 tatiifint injungunt. Atquc hxc omnia toto curationis tempore,qua:circiter duortim menfium 

 intervallo abfolvitur, rite obfervari imperant. Dixta hoc modo inftituta , robnftioribus Anri- 

 monium vclvitriolum Romanumpotrigunt,quibusfucceduntfytupiptxparantcsadinciden- 

 dam matcriam: Dcin ipfius mali quafi antidotum pcr rriginta,quandoque quadraginta dierum 

 fpatium concedunt , prout morbi pertinacia & xgrotantis natura expofcunt. Recipe puiveris 

 J"biracc(ci\)\is quoquc pugillus fimplicitcrtemporc intctmedio ex ovo forbili prodeft) Scorix 

 ferri an.5ij.miUi Indici 5j.faban.1m minorum,cucuibit.amar.fcm.& puIpx,foliorum Sena: an. J_. 

 Qtiac minutiffimc trita inque pulvctem redatta exhibcntur ad 3 j. mane & vefpcri tantumdcm 

 pulmenti e Tipioca cum Saccharo. Quibus vires paulatim rcftituuntur : excrcitatione corpus 

 fatigant, quoticfcunquc dofinprxfatipulveris aflumferunt. Mox rcftituti a cutfu, cpulisfa- 

 cilis concoctionis & digcftionis iifque rccentiot ibus fe tefocillant. 



Prsterquam enim quodinomni mcdicamcnto quod chahbcm vel fcrri Scoriam rccipit, 

 motus corporisconducerevidctur; irain hocmorbo prxcipuc, inquofacultates naturalcs 

 funtopprcflx necefiariorequiritur; fccuscnim ftatima pultefumta, deonereconqueruntur 

 xgri ; tum quod utrxque illx excretiones urihx & fu dorum minus fufcirentur. _ 



Chalybis ulus laudatur a Cclfo iib. 4, cap . q. Eriam finefubfcqucnre motu vclcxcrcitio 

 chalybs inTetto^cum truttuab xgris aGumitur. P. Zacchia de mal. hypochond. pag. 138- 

 Sudorcm nonconvenireinufuchalybis, idemeodem loco dicit. Tum quoque lienemper 

 lotium vix cxpurgari poflc probar Scptal. 7. caut. 62. 



Mirum forre vidcbitnx nonnullis , remcdio hoc populari , tam gravcm morbum radi- 

 citus exftirpari pofle ; verum cum bafis medicamenti fit chalybs & cortex Vbiraee (quod 

 cft Guajacum BrafilJ quorum hic primo gradu calidus , tenuium partium , dulcis & 



p aroma- 



