5Z GviLlELMlPlSONIS 



Porro minorcs qui fubfcquuntut cacabi, Tachas appellant , quidam funt ad concuticndum, 

 quidam ad coqucndum parari. In quibus fuccus jam diftus, tantilper condcnfatur , donec Se- 

 rapii & mox Sacchari confiftentiam acquirat. Ad hxc vehemcnti & arduo laborc , primum 

 inmajoribus, tum in minoribus ahenis intcr coquendum, capaciffimis cochlearibus agita- 

 tur, quatiturque , & ad altitudinem viginti plus, minus, pedUm attollitur, unde rurfus in 

 vaiaprolabatur. ■ 



In Cacabis minoribus ob ignem intenfiffimum vehementiotis ebullitionis habenda cft 

 ratio, ftatutifquc tcmporibus olci modicum guttatim inftillctur , ne ignis vchcmcntia Saccha- 

 :mpi aliquid dctrimcnti capiat. Obfervatu dignum, quod olcum fi majoribus inderetur ahenis, 

 mquibusliquor, primo Caldo diftus , purificatur, Saccharoconficiendoplaneforetineptus. 

 Viciffim, (iminoribuslixiviumficutmajoribus, infundatur, xqucimpoflibile, Saccharum 

 conficere. Si dcniquc momcntum fucciLimonii, velacidi quid injiciatur, Sacchari confi- 

 ftcntiam numquam acquirer, fed in totum perditur. 



Formx porro fiftilcs innumerx , quando fuccum fluidum acccperunt, ordineafleribus per- 

 foratis, inampliffimis xdibus [Cafa do ^«riwvulgo)imponuntur; moxfuperimpofito luto 

 humefafto, dictavafa, a melle, quodfubfufco antea colore Saccharum tingebat , rcpurgantur. 

 . E formis excuflum , candidum anigricante , Mafiovado &Sio,fcyx3Xat , & in fruftra redactum 

 fpli fcreno cxponitur , probeque exliccatur , donec ciftis rccondatur. Hxc omnia incredibilis 

 funtlaboris &ingentium fumtuuni; prxtcrquam quod operariorum multitudo; jumento- 

 ruminfuper & mancipiorum afflucntia, multumexemolumentisdeiogat. 



Medica Sacchari auxilia, quoniam maximam partem Europxis cognira, paucis tantum 

 funt perftringenda. Cannx viridis fuccus frigidus efl: , multoque fi deftillcrur pcr Alembicum 

 durabilior & eflicacior; multis oculorum malis , rum heparis , renumquc ardoribus medetur. 

 Sedcum medullahxc cannarumtotmutationes fubeat, antequamteputgatain grana redu- 

 catur, primam naturam dcponit , imo alicnam induit , palato magis gtatam , quam valetudini 

 proficuam. Saccharum enim , multa lixivii fortiflimi vi albcfaftum , in dcliciis quidem opta- 

 bilius; fcd qualitatcm facile acrcm, vifccribus& capiti infeftam retinet. Quamobrem illud 

 quod lanitatis gratiaculinx velPharmacix infertur, prxftat ut modicc tantum rcputgetur: 

 quippe quod ingenitas refcrvet vires , intenfiufque ferapia , cledtuaria & fimilia duleificet. 

 Imo rubrumSaccharum, alias inferiushabitum (ficut &illudquod cxlnfula S.Thomxaf- 

 fertur, omnis lixivii expers) minime contemne*ndum , prxcipuein clyfteribus. Saccharum 

 itaque primo gradu licet caliaum & humidum , tarrttn quo antiquius & defecatius eo calidius 

 eft, faciliufque in bilem convcrritur , arque intenfius digcrit & folvit. Recens vero non folum 

 peftori & Stomacho, fed& veficx renibufque prodeft. In omni dcnique xgrorum condi- 

 mento, veteri Saccharo & melli longe debet anteferri. 



Cap. II. 



T>e Mandihoca. 



"CR-umento complures Indiarum rcgioncs ad hxc ufquc tempora caruerunt : ea tamen , qui- 

 bushominum&animaliumfuftentaturvira, defiderari,benignamaterNaturanoluir. Ra- 

 dix cnim fativa feu altilis , qux Mandihoca Earbaris appellarur, in farinam redafta rritici 

 locum fupplcr. Qua planta licet Angolx & Hilpaniolx arque aliarum Infularum incolx gau- 

 deant ( ubi radicem hanc Hiuccam , prxpararam & in farinam redaftam Cajfavi vocari Mo- 

 nardes tcftatur ) Brafilixtamennaturalcm, fummoqueftudioexculramconftat. 



Plures hnjus fruticis, quera Maniiba & Manduba Brafilianivocant, dantur fpecies: qux 

 licct prima fronte inter fe haud difFerre videanrur , tamen ab cxperientibus agricolis dignitate, 

 caule, & colore diftinguuntur ac diverfJ fortiuntur nomina, quorurh hxcprxcipua funr- 

 Prima , rJWanditbabuar&. Seeunda , LMandiibparati , albicantibus radicibus & truncis. Terfia, 

 Manditbitctt. Qnarta ,<^{andiibumana. Quinta,o^?//. Scxta, Tapecima. Septima, Arpipoca. 

 Oftava, Man&ijupcba . Nona, Macaxera. Hx fcptem poftcriorcs rubenribus funr & lafte- 

 fcentibus radicibus & caulibus. Omnium harum ftirpium radicibus folum Mandihoca nomen 

 indicum , & alimenrofis , medicamenrpfis , venenolifque qualiratibus , licet impari inrcr fe 

 gradu, pollent. Qiias proprietates , utpoteadmiratione digniffimas, penitius introfpcxifle 

 operxpretium erit. Hx fruticesomneseleganti acftellatimfcfe explicantefuntfolio. Caule 

 refto, nodofo, hominis ftaturam raro cxccdente. Ejus craflities pro fcecundirarc foli, ccc- 

 lique temperie, varia. J?loremfcrtexiguum,femenautcm, RiciniAmericaniitminifimilc, 

 fed fnutile. Rcliqua exipfaplanta ad vivumdepiftacognofccrelicet.Fruftumverofubrcrra- 

 neum, ipfam fcilicet radicem efculentam Mandihocam, paftinacx haud diffimilem produ- 



cit, 



