4° GeorgIMar.cgr.avI 



jam dudum in hortis colitur. Operx prctium tamen duximus hic addere qux Fr. Ximenes de 

 hac planta prodidir. Mexicani, inquit, vocant C/W//pIantam qux fert filiquas illas , quasln- 

 fulae Hifpaniolx incolx vocant Axt , & Antiqui, ut quidam volunt, Siliquaftrum , Hifpani Pi- 

 per Americanum & A& uarius Capficum.Hxc planta licct jam dudum in hortis Hifpanix fue- 

 ritculta, nonmodopropterornatum, verum & ufum in condimeiitis; tamen quia in Ame- 

 rica plures illius fpecics obfervantur & filiqux illius in tam frequenti funt ufu , ut vix edulia re- 

 perias quibus non admifceantur , & facultatcs illius itidem notiflimx fiint , operxprcrium 

 puto illam defcribere , & varias illius fpecies quas vidi , indicare. Foliaautem peneomnium 

 fpecicrum ftint fimilia Solani foliis , gmuhchiBi tantum excepta cujus folia funt minora : fert 

 flores candidos , e quibus enafcuntur filiqux , initio quidem rubentes , tandem veluti adufti 

 colorisinftaruvarumpaflarum, plenx femine minuto, fubtili , .candido & umbonato: fa- 

 pore acri & cauftico , ita ut calidum cenicatur in quarto gradu & ficcum in tei tio : licet viride 

 obtineat fuccum excrementofum , quitandemconfumitur. Vndefitut flatus excitando ex- 

 citetvcnerem: atque etiam alvum folvat , non fine torminibus , prxfertimin iis quinon af- 

 fueverc; alioquin moderatefumtum movet alvum, (Cujus caufa videtur illius acrimonia) 

 mcnftruaatqueurinam; corroborat ventriculum a caufa frigida debilem : excitat fupta mo- 

 dum appetitum genus quoddam Chilli falfum, mixtumcum Thomatis, utvocant, Mit- 

 «»<jc/appellant: cvacuathumotes pituitofos e quacumque parte corporis, prxfertim illos 

 quijunaurascoxarumobfident, & Sciaticamfolent generare. He&icisventrem ac lumbos 

 claviculis aut aciculis chille imbutis pungere, ut folent barbari , utiliflimumputaturreme- 

 dium. Veruntamen 15 quis crcbrius & immoderate Chille utatur , inflammabir renes & hcpar 

 excitabitdoloresinrenibus, phrcncfin & dolores hypochondriacos , abfcefliis internos & 

 fimiliamala. A Barbaris fere pro cibo ordinario , abHifpanis vero pro condimento ufurpa- 

 tur. Nafciturlocistam calidis quam frigidis, mcliustamen tempcratis aut aliquantum ca- 

 lidis. 



Prima illius fpecies appellatur a Mexicanis £)uauhchtlli, quafi dicas arboream , & in Hifpa- 

 niolaubiminoreft&filiquarotundiorAximontenfefive Caribicum: hxc fpecies omnium 

 minimaeft, forma & mole fimilis oleaftri fruttibus; & cum omnes fpecicscalidxfintin 

 quarro gradu , hxcomnium calidiflima cft&maxime cauftica; quare tantum condimcntis 

 loco piperis adhibetur ; producit femen toto anno. 



Secundafpcciesvocatm Chtltecpi/t , quia colore & figura valde fimilis eft mofquitis , ideft, 

 culicibus ; dicitur aliis Totocuitlatl , quod fonat ftercus avium , ob colorem & parvitatem; 

 audio ab incolis S. Dominici infulx Huaratinac appellari : hxc lpecies licet viridior videatur, 

 tamcn citius virorem deponit. Ttes illius numerantur fpecies pro diverfirate locorum in qui- 

 bus crcfcunt, & tempcftatum quibus colliguntur. Prima eft vulgaris : altera huic quidcm fi- 

 roilis, fed vergens ad nigrum colorem, unde TtikhiB nominatur: tertia minima omnium 

 feritur mcnfc Seprembri & maturat frucium a Decembri ad Calendas Apriles. 



Tertia fpecies appellatur T^arulchiEt , feritur menfe Augufto , locis cultis , quando jam 

 pluvix ceflant ; maturat fruaum aNovembriad Marrium , quiprincipio quidem eft viridis, 

 fcd fenfim rubefcit : In Hifpaniola vocant Axi candidum. 



^»<rr?<i fpecies appellatur chilco^tli, ob croceum colorem quem addir condimentis & 

 cibis quibus mifcetur , unde in Hifpaniola Acafran Axi dicunt: filiqua iex fcptemve digitos 

 tranfverfos longa eft & mediocriter renuis colore rubro & nonnunquam adufto. 



^m^illiusfpcciesdicituraMexicanisr|w^V,quiafilveftriseft, in Hifpaniola Jxi 

 coral ob formam & colorem : filiqua cft tenuis & quinque digitos tranfvcrfos longa : feritur 

 mcnfe Martio , & fert frudum fere omnibus anni menfibus. 



Sexta fpecies appellatur T^onchiUi quia blandior cft ; filiqua illius eft longa & lata rubri co- 

 loris : tcmen autem tam remiflam habet acrimoniam , ut vulgo cum placentis qux e Mayzio 

 fiunt & chillaqmles appellantur , commedatur : optimum nutrimentum prxberc reftantur bar- 

 bari. Solent hanc fpeciem humi fpargere ut ficcetur ut ita melius poffit fcrvari , nam aliter fa- 

 cile corrumpitur ob nimiam humiditatem : feritur & fert fruftus omnibus anni menfibus. 



Rcperitur&aliafpeciesquamvocant Milchilli, cujus filiqua quidem ptxccdentibus non 

 eft minor , fed attenuatur fenfim & definit in mucronem ; coloris cft aurei , colligitur eifdcm 

 mcnfibus quibus Maizium. Pluresprxtereafpeciesobfervanturin Infula Hifpaniola & inter 

 illas notiflima , qux liliquas fert inftar ceraforum , eadem forma & mole : nafcitur autemin- 

 ftar arbufculx & appellatur ab aliis quidem Struchnodcndron , ab aliis Speudocapficum , ab 

 Hifpanis cerafus acer Americx. Itemahacujusfiliquamvocantroftrumpinex nucis: & ro- 

 ftrum avis , ob figuram utrafque. Baboram five Baniazam corniculatam : Cazicar hortenfe: 

 &aliasquasbrevitatiscaufaprxtereo, dcprxcipuisdixiflecontentus. Hxcille. Semen hujus 

 plantx adeo eft acre ut cavcndum fit ne quis digitos ad oculos fcrar , cum illud confricuit; 



quare 



