HlSTOR. PLANTARVMLijs. II. 85 



ut fubfideat , &plus infurtdendo ut forma: plcnx fiant. Et notandum quod fpatula hxcfum- 

 mc fit neccffaria , nam nifi ita agitarctur , non coagularctur. Ita in formis rcfrigcrando fc con- 

 crcfcit, & dchinc deportanrur formx in domum qucmvocant Cafadefurgar , ubi affcribus 

 parailelc fcamhorum figura horizontalitcr erecfis & rotundis foraminibus pertufis , impo- 

 nuntur. Foramcn quod forma infcrius habet aperitur , ut ultimo faccharum purgetur , per ex- 

 iHlationcmfuccinigricantis,quemmelvocant, qui excipitur ccrtis canaliculis & derivarur 

 inlintrcm grandcm, i]ucmTanque de melvocmt. Vtautemhxcultimapurgatio ficripoffit, 

 iingulx formx fupcrius tcguntur opcrculo orbis menfarii figura fadto ex limo gryfco (qucm 

 £.jmvocant)&aquafrigidamadefadt.o, finc quo rcmcdio numquam albificret faccharum. 

 Non autcui aqua fola , neclimusfolusidptxftanr, fcdutraquejundta: fcorfim quxlibctma- 

 teria corrumperetfaccharum. Formarum numerus quotidianus , nimirum quot uno dic fac- 

 charo impleri poffunt , eft a viginri ad feptuaginta. 



Saccharum fic fatis purgatumprxdidto modo , formis cximitur , quod facile fit invcrtcndo 

 formas & paululumquariendo , lic enimintcgerpanis excidit , qui coloris eft albiffimi , infe- 

 rius autem ad partcm ex ruffo nigricanris coloris, qux pars abfcinditur & vocatur illud fac- 

 charum maficovado. Quamvis interdum reperiantur pancs totaliteralbi. Sacchari pancsde- 

 feruntur in tabulatum, in hunc ufum ex afferibus ftrudtum, baculis pulfando conrunduntiuyn 

 Sole faccharum ficcatur , ciftis ligneis imponitur , ligncis tudiculis bcne comprimendo , & 

 ciftx ita ad fummuin implcntur, hinc admoto opcrculo ferreis ciavis firmantur. • Quilibct 

 panisSaccharipcndeta 30. ad^i. libras. Cifta quxlibet capit a 20. ad 30. arrobas quarum 

 quxlibeteft 3 i.librar.Lufiran. feu 30. Hollandicarum. 



Differentia facchari fccundum bonitatcm fuam quod attinct , duplicem habct caufam , vel 

 tcrramipfamubiarundonataeft, vel prxfedtum facchari, cujus fcientia & fortunamultum 

 valcnt ad exccllcntiam facchari. 



Furnum quod attinet in quo ignis ftruitur ad facchareum laticem cogcndum, illcamplus 

 eft , & quatuor ut plurimum oftia haber ampla per qux ligna in jiciuntur , & in eo maxima co- 

 pialigniconfumitur. Dies cnim noftefque ignis durare dcbct , quandiu molcndinum move- 

 tur eannis exprimendis. 



Kt & vilior fpecics iacchari , quam vocant Panelam ; & viliffima quam Rataon , dc quibus 

 nihil audtor obfcrvavit. 



C a p. XVII. 



jDe iifdem camm & modo faciendi Saccharum apud Hifyanos ex 

 Fr. Ximene. - 



T Icet, inquit, lix cannx non fint proprix aut domcfticx Infularum Canariarum , autHif- 

 'paniolx , multominusNovxHifpanix , fed omnibus hifce provinciis advcnx &pcrcgri- 

 nx , quia taraen piimo repertx fuerunt in Infulis Canariis , non abs rc vifum hic de illis agcrc, 

 fiquidcm propofui fcriberc de omnibus plantis qux ufum in Mcdicinahabcnt & in hifce pro- 

 vinciis reperiuntur. 



Nafcuntur hx cannx locis calidis juxta planis atquc cditis magnx Canarix , in folo fxcun- 

 do & riguo : ftudiofifiimc autem colendx funt , & ter quatcrve fingulis ocfiduis rigandx: prx- 

 terea diligcntcr farriendx & a malignis hcrbis repurgandx. Biennio acquirunt juftam magni- 

 rudinem, quxraro cxcedit altitudinem duarum ulnarum Hifpanicarum cum femiffc: plenx 

 funt intus folida pulpa , e qua faccharum eliquatur : habentque multa internodia ab ipfa radi- 

 ccadfaftigium,intervalIo circitcrnovemdigirorumtranfverforum : foliafunt majora & viri- 

 diora quam aliarum cannarum : propagantur pcr taleas carumdum aut pcr ftolones tcrra ob- 

 rutos: crumpcntes vocantur Plant<z & fcmeldccifx erumpunt dcnuo, adolefcuntquc fcfqui 

 annifpacioinjuftamaItitndincm&tuncvocanturCoM:& rurfus poft annnm colligunr eas, 

 qux dicuntur Recocte : quas fcrvari convenit ad novam fementcm facicndam; utfiforte non 

 fintitafcrtiles cannx, utifaccharumfufficicnsexiispofliteduci, faltcm fuppctant quarro lo- 

 co e quibuspropagatiofiat. Molunturporrocannxmachinis (vocani Ingenios) autmolcndi- 

 nis , quibus bini funt axcs grandes fibi inviccm impofiti, & poftquam bcne fraftx & comminu- 

 tx fuerinr , valide exprimuntur prclo ad modum torcularis. Liquor autem emanans per ca- 

 nalem deflucns excipitur vafc , quod vocant T mque & transfunditur in ahcnum , vulgo Recevi- 

 dor, huicliquori, quemvocant Mcl, admifcent duogtandiacochlearia (Bombas ipfis) lixivii 

 fortis ad hunc ufum parati ; coquittrr dein lento igne , donec vas illud recipieris denuo im- 

 plcatur , fecundum magnitudincm aheni : tum fcdnlo dcfpumatur & mundatur ab omnibus cx- 

 crcmcntis ; & dcinccps transfunditur in alia aheaa , in quibus tantilper coquitnr donec pcrpur- 



L 3 gctur, 



