48 



D' AMBOINSCHE 



XLI. HOOFTDEEL. 



Van de Tulmo Marinüs : Tapeda Laut. 



Puim ~"W~*^} t Zöophitttm gehoorc onder die geene, die men in 't Latyn Holothuria noemt j 

 Mantua. ■ m j n , t N c g r( ] u j ts Quallen. Het is fchier van de zelve gedaante » gelyk ik zé 

 fuUlkiT' M J in Europa op Portugaals ftranden gezien hebbe , behalven dat de Portugee- 

 e zen grooter zyn, en van binnen fraaijer krullen hebben. De Amboneefclie 



daante. Pulmo is in de grootte van een Tafelbord, aan de bovenzydc bultig of rond , gelyk een 

 longej aan de onderfte of binnenzyde gelykt het een fchotel, daar men in een vyf- 

 Zyxdwr- hoek fraaije takken of krullen ziet, eenigzins een bloeme verbeeldende. Het lyf van 

 (cbymnd. j e fchotel is half doorfchynend , vlcelchverwig > de Gelatinen gelyk, die men van ge- 

 kookte kalfsvoeten maakt, zeer teer en bevende. De takken of roos is regt ysver- 

 wig, te weeten, doorfchynend en blauwachtig; in Zee dryvende vertoont een weinig 

 leven, want het beweegt zig, trekt zig t'zaamen , en opent zig weêr. Als men't 

 hard aanvat, zoo brand het een weinigin de hand; zoo dra men het uit 't water neemt j 

 of dat het op den ftrand gedreeven word , kan men geen leven meer daar in mer- 

 Wtrlla* ken, en het kan geen halven dag in de Zon leggen, of het fmelt fchier geheel weg, 

 vcrutrt. nalaatendc eenige dunne vliesjes , zoo dat het jammer is dat zulk een fchoon Schep- 

 zel niet langduurig is, noch bewaart kan worden. Men vind ze veel by klaare nach- 

 ten, als den Hemel vol Sterren is, en de Wind wat waait, wanneer men ze s' mor- 

 gens op den ftrand ziet uitgeworpen. Ik heb de klecne Schcpzeltjes van de Zeelongc 

 gevonden op de grootte van een dubbeltje, klaar, doorfchynend als ys , in de midden 

 met een rood plekje > 't welk zig in y ftraalen verdeelt , die zig t' zaamen trokken en 

 nitrekten als of het flagaderen waren, die uit het hart haaren oorlprong néemen , en 

 in de hand gantfeh niet branden. 

 Haarvet- Haar naam in'tLatyn is Tulmo Markim-, en qualyk Patel/a Marina, welken naam 

 eigentlyk toekomt, een zeekere Schulp, in 't volgende Boek Lopas genaamt, Belg. 

 Quallen en Zeclongen, in \ Maleits Tapeda Laut, naar de gelykenifiè van den bry 

 Tapeda genaamt: in't Amboins op Hitoe , Methute en Methuay, by andere Mothe en 

 Lappin Mutin , dat is , Koude Papeda. 



Veelc meencn , dat deze Zeelongen haaren oorfprong hebben uit liet fnuiten of 

 flaken der Schietfterren , dewyl men de Zeelongen meeft vind als 'er eenige klaare 

 nachten voorgegaan zyn, daarin men veele Schietfterren gezien heeft. Zeker het 

 ihuitzel van dit Meteorum op de aarde vallende, is een uitgebrande, teere, en ligte 

 fubftantic, de Zeelongen wat ge'.ykende , maar als men het aanraakt, vervalt het tot 

 allche, dit dan op de Zee gelchooten wordende, zoude in zoodanige Quallen veran- 

 deren. Doch hier regens fchynt te ftryden , dat men , als gezegt is, zoo kleene Schep- 

 zelen daar van vind, waar uit men zoude beüuitendat ze van een kleen beginfcl groot 

 worden, doch men kan hier op zeggen, dat het voornoemde Excrementtim van Schiet- 

 fterren , op Zee vallende, in veele kleene deeltjes van malkander gaat, en dan een ie- 

 der deeltje zulk een Schepzel formeert. De Inlanders weeten het niet te gebruiken , 

 maar de Sincezen .weeten het tot eenige koft te bereiden, en zoo ze zeggen ookeenig 

 Medicament daar van te maaken. Doch onze Natie is van dit gevoelen , dat de Si- 

 neezen een bedriegelyk en gewinzugtig Volk zynde, deze Quallen tot niet anders ge- 

 bruiken, dan onder dat mengelmoes te doen, waar uit zy haaren Arak branden, om 

 vuu dm den zeiven quantswys fterk en brandig te maaken , die in der daad zoodanig daar van 

 word , maar daar by ook ongezond voor 't hooft , en Zenuwen fchadelyk , daar om ze 

 dit bedrog heimelyk doen,, en zoo het voor den dag komt, worden ze daar over 

 gsftraft. 



XLII. HOOFT- 



.fchetde be- 



Wtrrien 

 brnikt 

 onder 't 

 laktm 



