Haar van 

 zfoorte*. 



De ifi' 

 Jbort , is 

 verbeeldt 

 op de plaat 

 XLl by 

 later D. 

 is bel on- 

 der-, en 

 letter E. 

 bet boven- 

 eind. 



Haar 

 langt e en 

 dikte. 



Worden tot 

 fpys ge- 



Worden 

 zelden ge- 

 vonden. 



Waarom 

 dezelve 

 niet recht 

 %yn. 



Worden 

 gebruikt 

 tegen fe- 

 nyn. 



Waange- 

 loof der 

 Landaard 

 van deze 

 Hoornen. 



Nader 

 befchry- 

 ving van 

 deze Hoor 



» 4 D' AMBOINSCHE 



van fchaal , dewyl het Dier aldaar zyn aangroeijen heeft ; zoo dat de pyp hoe langer 

 hoe wyder word; hier van heb ik drie foorten gevonden, 



I. Solen arenarius , Zandpyp , Maleitfch Cappang bezaar j in de Uliaflêrs Hatu 

 A'atu , Neerd. Koedarm ; by zommige Tritonshoorn of Zeetrompet , doch verkeerde- 

 lykj genaamt : Deze gelyken zeer wel groote Koedarmen aan 't achterfte eind , 't welk 

 wy de wortels noemen > zyn een vinger dik in den diameter , doch de fchaal is aldaar 

 op 't dikfte , en binnen met een fcheidsmuur , intwecn, ofdriën gedeelt, die niet bo- 

 ven een vinger lang ingaat , doch aan zommigen met een kalkachtige fubftantie meeft 

 tocgegroeit is : Aan 't voorfte eind zyn ze 2 én 3 vingers breed in den diameter , in 'c 

 gemeen 2 en 3 voeten lang > weinige recht , maar de mcefte krom en bochtig t de fchaal 

 is ruim een ftroohalm > zomtyds ook een fchaft dik , van buiten wit , en overdwars met 

 kringen getekent , ook hier en daar met fcheuren , die niet doorgaan , zoo als het Beeft 

 zyn aangroeijing genomen heeft ; omtrent den mond zyn ze altyd op 't witfte en zui- 

 verfte, maar by den ftaert of wortel zyn ze vuil, zwartachtig en begroeit-, binnen legt 

 een flymcrig Dier> 't welk door 't kooken wat hard word, en bcquaam om te ceten, 

 van fmaak als de befte Moflelen ; voor in den mond heeft het 2 beentjes als een My- 

 ter tegen malkander fluitende , niet aan den fchaal , maar aan 't vleefch vaft , 't welk 

 zyne tanden zyn ; waar mede het zich den wech bereid om zyn fchaal voort te zetten ï 

 Dit groot flach Cappang vind men op weinige plaatzen, als op Keram inden bocht van 

 Amahetj , en in den bocht van Kaïjeli, op Boero, alwaar het omtrent de wortelen van 

 de Mangi rnangi-hoomen groeit > in een grond die van kleine fteenen , en zand ge- 

 maakt is > derhalven het in 't groeijen zich krommen en formeeren moet, zoo als de 

 ftccnen en wortelen toelaaten , die het in 't groeijen ontmoeten, derhalven men zoo 

 weinige rechte vind : Onze Amboineezen maaken hedendaags weinig werk daar van, 

 ja zouden ze niet eens opzoeken , zoo wy 'er zomtyds niet eenige begeerden om tot 

 Rariteiten te bewaaren ; doch zy wceten te zeggen , dat ze eertyds van de Maleijers en 

 Vreemdelingen zeer wierden gezocht , toen zy noch in deze geweften mogten komen om 

 te handelen , niet alleen om het Dier tc eeten , 't wel k 'zy zeer prcezen , om de mannelyke 

 krachten te verlterken , maar ook om de fchaal of pype met zich te voeren , dien zy tot 

 eenige geneesmiddelen gebruikten j doch hebben zulks aan d' Amboineezen niet willen 

 openbaaren: Ten tyde van Oorlogen, als wy zomtyds der vyanden Vaartuigen verover- 

 den , hebben wy gevonden onder hunnen huisraad , dat ze Hukken van deze pypen 

 onder ander koraal en zeegewaflèn bewaarden , waar van ons namaals d' Inwoonders 

 van de Xulafche Eilanden , die daar van fchynen de befte keniflc te hebben , deze ope- 

 ning deden : Dat deze fchaal onder andere gewaflên uit de zee , te wectcn , drie of 

 vierderlei flach Calbahaar , en de navolgende dentiadi Elephantis een beweert Tege- 

 gift zyn tegens alderhande ingenomen fenyn, om deftèlfs krachten te dooden, en dan 

 door andere braakmiddelen uit het lyfte jaagen; daarenboven tegens zekere betovering 

 of fchelmftukken , die zy malkander zeer ligr aandoen, om iemant de mannelyke krach- 

 ten te beneemen; weshalven zy deze dingen altyd by zich klaar hebben, als zy van huis 

 reizen j de fchaal in ftukken gebroken, bevind men dat ze uit verfcheiden korften over 

 malkander leggende gemaakt is, die glad zyn en blinken als de fchilfferen van Bezoar , 

 hoewel de buitenfte ganfeh rimpelig , ruig en zonder glans is : In 't wryven geeft ze 

 een moerafachtige reuk van zich , fchier als de Mangi mangi, daar ze by groeijen. 



By nader onderzoek bevind men , dat deze Solenes aldus groeijen : Het breedfte 

 en dunfte deel ftaat onder, en is gefloten met een dunne fchaal, die zeer ligt breekt, 

 waar uk men befluit , dat ze neêrwaarts groeijen : Het dikfte en fmalfte deel ftaat bo- 

 ven , alwaar het door een fcheiding in tween gedeclt is : Uit ieder opening gaat een 

 lange pyp opwaarts , wel twee fpannen lang , dewelke een weinig boven den grond 

 uitfteeken , en zy konnen ze uit en inhaalen naar believen : Uit ieder pyp hangt een 

 klein ftukje vleefch , waar door het Dier zyn voedzel zuigt , doch als men daar by 

 komt, trekt het in, en fpuuwt liet water wel een vadem hooguit : Deze pypen zyn zeer 



dun 



