*34 



D' AMBOINSCHE 



XXIX. HOOFTDEEL. 



Chama montana Jive Noacbina, Vader-Noachs fchulpen. 



De Stem- "w- ~r An de groote Bia garu of Chama decumana vind men woede (lukken cn brok- 

 tfSn- % / ken, niet alleen in 't Amboinfche gebergte , maar ook in de omliggende Ei- 

 btrgt ge- ^/ landen, en in de Molukkos , van dewelke veel woordentwift gemaakt word, 

 u" r Jel, hoe zy daar komen ; weshalven ik goed vind dezelve wat uitvoerlyk te be- 



Stiryvtr fchryven: I.Haare gedaanten: II. De plaats, daar men ze vind : III. De valfche redenen , 

 metvak noe ze d alr komen: IV. De waare of waarfchynlykfte. 



"r'JtTjtï' I. Aangaande haar gedaante, zoo kan men daar aan bemerken, dat zy certyds 

 it»"'~ n ' ets vcrfchilden van die men noch dagelykfch uit den zee haalt , doch nu zyn ze door 

 baar ge- langheid van tyd zoodaanig begroeit, dat men ze voor heele klippen aanziet : maar, 

 damt!. ^ nauw op let , kan men ligt bekennen aan het beloop van de ruggen 



£»'< of baaren, dat het fchulpen zyn: "Weinige daar van zyn noch ten naaften by geheel» 

 *«&W- behalven dat de kanten meeft afgebroken zyn , aan zommige ook heele ftukken uit : 

 fen zy» A, lc j erc Z y n yj d e midden doorgebroken , zoo dat men de ftukken niet 't zaamen kan 

 "Uir'de» vinden; zommige leggen op d' aarde bloot, of flegts met een weinig aarde of ruigte 

 fl'ika'ê bedekt, want diep daar onder vind men ze niet; zommige zyn aan de klippen vaft: 

 vmdm\m gegroeit; zommige Iteeken ook een ftuk weegs geheel daar in : Zy leggen op verfchei- 

 Zrlti'r- den manieren fchuinsj recht plat, overeind en door malkander , als of ze gefaait waa- 

 JfrrdJt. r£n . Alle zyn ze van buiten ruig, mofchachtig, en aan de zyde , die bloot legt, met 

 een fcherpe keiachtige Subftantïe begroeit, jageheele ftukken van fcherpe keifteenen, 

 die men Spcldewerk noemt, zitten daar zoo vaft aan , dat men ze qualyk afilaan kan; 



Zyn in- van binnen zyn ze fchoonwit , maffief en dicht, als eenig wit marmer zyn mag; doch 

 2** daar aan kan men duidelyk de verlchcidene laagen bekennen , gelyk andere zeefchul- 

 jcètmmiit. pen hebben, en al vind men Hukken, die half doorfchynend zyn, zullen evenwel 



Zyvm,- zoo veel niet vuuren by nacht, als gemeene keifteenen doen, hoewel ze tegens mal- 

 kander geflagen noch eenige vonken geeven, en merkelyk een keiachtigen reuk heb- 

 jicmcv. ben, tot een bewys, dat ze de fteenachtige natuur al vry veel aangenomen hebben: 



Worde» als men daar op flaat, zoo klinken ze als porfeliein. Men vind 'er daar 4. of 6 man 

 groet e» aan ccn ] la i ve genoeg te draagen hebben ; andere zyn klcinder , en niet boven een voet 

 iWot' lang, en daar na veele ftukken in de grootte van een kop. 



Tweede H. Men vind ze meeft op alle Eilanden van 't Amboinfche Gebied , als mede , 

 rede»,™» zoo jk ver ft a , in de Molukkos, en miflehienop andere plaatzen meer; De meefte en 

 pïZt!, grootlle heb ik gevonden op het HietoëTche gebergte , dicht achter Hitoslamma , daar 

 ZZs>e%- ee»yds de Negorii Tomoe gelegen heeft, waarvan men noch veele oude muuren van 

 vo»de»t opgezette fteencn vind. De plaats aldaar is ganfeh klippig, enzoofcherp, dat men 

 worde». q ua [y k £en voct zet ten kan ; welk ilach van klippen men Speldewerk noemt : Ik heb 



Dxb nooit het geluk gehad , dat ik de twee deelen van deze fchulpen op malkander ge- 

 von d en heb' maar zy leggen verftrooit; zommige ook, alsgezegtis, aan de khp- 

 ZaarLlflpcn vaft ; zommige ook recht in den weg, daar men afdaalt, dewelke de voorby- 

 ,.erftroo,t d y00r kU pp en aanzien, en zoo voorts doordat zelve geheele gebergte. Ik heb 



rw lïan at *j 11 t * A Jt 



Hipten ze ook gevonden op den ftrand van de zelfde kuft, in de klippen zoodaanig valt , dat 

 Iri'eï' het onmogelyk was de fchulpen daar uit te krygen zonder de klippen te vermorzelen , 

 tot een bewys, dat dezelve klippen eertyds moeren week geweeft zyn, en de fchul- 

 Mee, pen zelfs waaren door 't zeewater blank gefchmirt. Op Leytimor by't Riviertje JVeymtoe 

 iW™, 1 heuvel omtrent een musquetfehoot van den ftrand af, denwelken het gemee- 



daar de- O 1 . , . , 



zelve ge- jie volk al lang na myn naam genoemt heeft, om dat men aldaar, als mede m t om- 

 Tordê». leggende gebergte, veel zulke fchulpen vind , zoodaanig begroeit , fteekelig en zwart, 



dat 



