'er de ré* 

 Jen, van 

 haar kom- 



RARITEIT-KAMER. II Boek. tjj 



dat men Ze alle ten cerften voor klippen aanziet, doch deze zyn niet boven i of 

 ij voet lang; den fteekeligen kei, die daar aan vaft hangt, kan men na veel moeite 

 daar af flaan, op dat men de fubjlantie'vm den Schulp ter deege bekennen mag, die 

 dan noch al vol gaten cn afgebrokene hoeken is. Het Eiland Bonoa heeft wel het fcherp- 

 fte , ftekeligfte en hakkcligfte gebergte van ganfeh Amboina , op 't zelve vind men de- 

 ze Schulpen zeer groot en dik, veelc in de klippen vaft, vol gaten, en t'eenemaal 

 verfteent. 



III. Nu valt te vraagen , hoe zy op dit gebergte komen , daar van zyn verfcheide D, 

 gevoelens en zaamenfpraaken voorgevallen: Veele van onze Natie oordeelen, dat een 

 van deze twee moet waar zyn; of dat het natuurlyke vrugtcn zyn van die klippen, en faw'iïers 



.. i omvaar- 



van dien grond, daar men ze vind, voortgebragt, gelyk andere metallen , minera- fihynlyle 

 lien en fteenen ; tot een bewys brengen ze voor de fteenen Aètites, Gelodes, Ombria ,&c. Ztr'd'en 

 dewelke men , na haar byzondere manier getekent , mede zomtyds bloot op den grond , J"'ï < " 

 of op andere fteenen vind ; of zoo men dit niet wil aanneemen , zoo moeften ze eer- Waarom 

 tyds door menfehen derwaarts gebragt zyn, om het vleefch daar uit te eeten : Dat bei- '"^"'"^ 

 de deze manieren niet waarichynlyk zyn , zal ik door volgende redenen bewyzen : -wordengc- 

 Eerftelyk zeg ik dan, dat ze geen natuurlyk of gewoonlyk gewas van de bergen kon- Enbot 

 nen zyn : i . Om dat men ze van zoo verfchciden fatzoen en gefteltheit vind , als ge- f^""' 

 heele, twee op malkander, halve, gebrokene ftukken , nu platleggende , dan fchuins VirJm 

 of overeind , even als of ze door een machtige hand aldaar gezaait waaren ; zommige mmm%it 

 op, of een weuiig onder den muilen grond; zommige in, en aan de klippen vaft; ^"'iJ'f' 

 hier ziet men een groote, daar een kleine, en niet te min alle van een ouderdom , na- ft'lt', <■» 

 mentlyk die even lang daar moeten gelegen hebben, omdat ze op eenderlei manier fe^JE 

 begroeit en verfteent zyn. Nu is 't immers bekent, dat alle zoodaanice dingen , die 



. . . . . o b J ook om dat 



uit aarde en klippen grocijen, op cendcrlei manier daar aan gewortelt zyn , of immers w geen 

 haar byzondere Matrices hebben , gelyk men aan meeft alle edele gefteenten ziet : Want ZTfoL 

 t' bewys van den fteen Aètites doet hier niet toe , dewelken men altyd van een zeker 

 en gewoonlyk fatzoen en figuur vind aan de oevers van zommige rivieren , ofop'tveld: 

 niemant is zoo flecht, die maar een weinig kenniflê van bergwerken heeft, dieniet Smys 

 verftaat, dat de korreltjes van goud en ander metaal, die men in zommige Rivieren %lTt'^«d, 

 vind, aldaar niet gegroeit zyn, maar in die bergen , daar de Rivieren ontlpringen, en jjW! '!* 

 door der zeiver afloopen mede gevoert worden: De fteenen Aètites en Gelodes grocijen ren word 

 in de aarde , gelyk andere fteenen ; maar worden, of door Rivieren, of door regen- hoewel 't' 

 water ontbloot, weggevoert, en hier endaar langs deoevers , ofopdc velden verftrooit : d <"> r "' a 

 De fteen Ombria , dien men bloot op de velden vind , word eenpaarig gelooft , dat iegex- 

 met eenig groot onweer aldaar geworpen word : Alle welke manieren van onze Berg- ^aTde» 

 fchulpen niet en konne.n gezegt worden, z . Zoo bevind men dat de fubftantie en ge- 0rn ' 

 ^daante van deze Bergfchulpen t' eenemaal overeenkomt met die men dagelyks uit zee lege. 

 haalt, gelyk boven gezegt is, en hoe hard men daar ook op Haat met een goed ftaal , Jtre'dènis 

 zoo men maar den kei niet en raakt, zal men echter geen vonxken vuur, ofimmers be- ™ é^e- 

 zwaarlyk daar uit krygen, hoewel ze in 't flaan een keiachtigen reuk hebben ; daaren- af Stee*? 

 tegen zullen zy in zuuren Lemoenfap kooken, hoewel veel flapper dan de Zcefchulpen, 



komen 

 die van de 

 zee. 



Proef hier 



fobttlp* 



aanhangen alshywil, echter zy maakt met den Schulp geen continuüm corpus, maar men 



overeen- 



'twelk geen fteene gewas uit de bergen doet. 3. De kciachtige korft mag daar zoo vaft taw»w 



kan ze met hamers en beitels daar van afflaan , en dan vind men gemecnlyk tufichen 

 den kei en fchulp noch iets aardigs. Dat ze door menfehen aldaar zouden gebragt zyn , üe derde 

 is noch ongerymder, want wat zoude de menfehen bewogen hebben, zulke zwaare Zude'jw- 

 beeftcn, ja monfters, van den ftrand op de hooge bergen te draagen , daar het gemeen- h f 



* D D van den 



lyk zoo icnerp is, dat men qualyk ftaan kan, en daar 't niet waarichynlyk is , dat 'er Schulp on- 

 ooit menfehen gewoont hebben , en dat alleenlyk om 't vleefch daar uit te hebben , jg^"* 

 'twelk men met kleine moeite op den ftrand daar uit neemen kan, gelyk te voren van Zyndaar 

 de Volkeren Badjas gezegt is, die 't vleefch van deze beeften op Makkaflar te koop mZftbni 



