201 



D' AMBOINSCHE 



IV. H O O F T D E E L. 



Suaflïi wat het voor een Metaal zy. 



'i Sultfa 



hefcbre- 



Vajfa is een mengeling van verfcheide metalen , gelyk hqt EleBrum antiquorum, 

 ■vc». by alle Ooftcrfche Volkeren in groote achtinge, zelfs bydc Portugeezen j ende 



"nlanders draagen het liever tot ringen , dan gout. Hetistwcederlci; Nativim 

 en Artificiale , doch vcrfchillen beide wat van 't gcene de JEuropifchc Authcu- 

 ren befchryven. Ik zal derhalven hier zetten , gelyk het in Indien gevonden en ge- 

 merkt word, immers in dit ons water-Indien. 

 gmmkx' Eleclrum nativum of het natuurlyk Smffti , 'twelkmcn ook Tambagga Srtajfa noemt, 

 wordt, word alleenlyk gevonden op het Eiland Timer in defzelfs Ooftelyke Landlchap Ade, 

 Ilaarhm- ' lc t is van aanzien niet anders dan een rood koper, behalven dat hetdigtcrenzwaar- 

 imiffxid. der ; s dan h et gemeene koper, met een weiniggout gemengt, 't welk menin'tdoor- 

 kappen gemeenlyk daarin blinken ziet, doch zoodanig dat het koper het meefte deel 

 uitmaakt, en derhalven voor een goutryk koper te houden is. Men vind het aldaar 

 maffief in groote en kleine klonteren, zomtyds zoo groot, dat 'cr acht man aan een 

 (hik op te beuren hebben, en ik heb uit den mond van Radja. Salomon, eertydsKo- 

 Hin v.m ning van Ade zelv gehoort, dat voor zyne wooninge een ftuk gelc"cnhccft, 'twelk 



eenfiukon- , n , i -i „ 



gemeen ny voor een itocl gebruikte , waar toe ioo man geweeft zyn om het op den Berg tc 

 *'TflZ7 d l' aa g en ' doch 't zelve is hem door de Portugeezen in 't jaar i66f afgenomen, 

 gebruikt, en waar over de meefte oneenigheid gevolgt is, zoo dat hy cindclyk uit zyn Land 

 heeft moeten vlugten. De Berg, daar in het valt, legt ruim i myl van ftrand naar 

 't Zuiden van Ade, zeer kennelyk aan zyne gedaante, en word by d' onze de Kopcr- 

 Vntmi berg genaamt. d' Inlanders vernaaien, dat op dezen berg twee groote witte buffels 

 %r°hL«- ' lu ' s gehouden hebben, zeer wild van aard, dewelke fteencn aatcn , en 'tvoornoem- 

 Jen daar de goutryke koper door den afgang weder uitworpen , waar van d' eene noch zoude 

 in 't leven zyn. Zy hielden het ganich ongeoorloft dien berg aan te taften , maar lie- 

 ten zich vergenoegen met de klontertjes, die de rivier uit dien berg ontfpringende 

 afdreef; ja zy zouden liever oorlogen als dien berg aan te taften ommynen daarin te 

 En waar graavcn. Zy hielden dit metaal wel in waarde , doch men'heeft niet vernemen konnen , 

 uHydi-gt- dat ze eertyds iets anders daar van maakten , dan vifch hoeken , tot dat ze door de Mak- 

 brmkte». kaflarci] en Portugeezen wyzer gemaakt wierden. 



/< In der daad dit metaal voor geen Eleltrum , maar goutryk koper te houden , 



goutrylkv- j ew y| ( j es Z£ [f s V j,jy e jggi g een g ou[ iSj cn a jj e wer J c4ll daar van gemaakt flaan zwart 



uit gelyk ander koper. 



Eraïuïf- Eleffrum artificiale is veel fchoonder cn koftelyker dan 't voornoemde Natuurly- 

 dwrlmjl ke, cn daarom ook in veel grooter gebruik : Het gelykt wel rood koper , maar veel 

 gemaakt. h e lderdcr van glans en blanker, met een gccle weêrfehyn fchier als een glocijende kool, 

 wanneer 't gepolyft is. Het word op verfcheide manieren gemaakt, waar van dezedc 

 gemeenftc is, men neemt fyn gout van 23 of ruim 22 karaat, en fyn roodkoperge- 

 lyk het Japanlche is, van ieder even veel en dat fmelt men t' zaamen ; als men meer 

 Hoe bet gout neemt, zoo word het Suajfa donkergeel cn zoo mooi niet : Andere ncemen gout 



bereidt 1 '. . , 



wordt. en koper evenveel, een quartje fyn zilver, en de fwaartc van 2 dubbeltjes fyn f taal, 

 linelten eerft het gout en koper t' zaamen , daar na het zilver , en ten laatften doen 

 zy het (taal daar in ; doch zy moeten noch eenige handgreepen weeten , die zy voor 

 ons verborgen houden, want onze goutfmeden , deze mengeling willende namaaken , 

 bederven gemeenlyk den gcheelen klomp, daarom men beft by d' eerfte manier blyft. 

 Defnef Deze Suaffa gepolyft zynde moet altyd fchoon en blinkend blyven , al komt 

 'er zout water en azyn op , ja fterkwater cn Spiritus falis armoniaci , want al wat 



! zoet i 



