RARITEIT-KAMER III Boek. ioy 



Een ftaafje van een ander Dondcrfchopie gewint niets blauws , maar word donker 

 mufcus-grauw , daar wat paers onderloopt. 



Eleifrum tiativum van Timor word op 't vlakke koper rood , maar aan.de zydc in 

 de kuiltjes donkerblauw : Het Japanfch koper word cerft donkerbruin , maar droogt 

 geelachtig op. 



Spiritus falis Armoniaci doet de volgende werken : Allerhande gout word daar door 

 zuiverj doch aan 't jonge gout droogt het metter tyd blauwachtig op. 



Zilver word vuilblauw; regt Suajfa verandert ganlch niet > 't welk wederom een vafte 

 proef is. 



Quaad Suajfa word zwart met blauw gemengt : Donderfchopjes worden vuilgeel, 

 om dat 'er gout onder loopt. 



Timorfch koper word roodachtig, en aan de zyden loopt 'er wat groen onder. Ja- 

 panfch koper word donker paers , met weinig geel daar onder. 



Naarder proef van Spiritus falis communis: Op zilver van een Spaanfche mat word 

 hy zwart , op den derden dag de plek roodachtig , en aan de kanten blauw opgedroogt : 

 Op t' Japanfche koper blyfr de plek fchoonrood en blinkend , en op den derden dag 

 aan de kanten fpaens-groen : Op het Tonquinfche zwarte Suajfa, daar men knoopen 

 van maakt, blyft het zwart en droogt zoo op. 



Op ce» an- 

 dere foorc. 



1'erfchcide 

 verande- 

 ringen. 



Spiritus 

 Cilis Ar- 

 moniaci 

 hoe op 'i 

 gout 

 werkt. 

 Op 't zil- 



Op Suafla. 



Op Ti- 

 mors ko- 

 per. 



Naarder 

 proeven 

 daar -van 

 ofvir- 

 fcheide 

 metaalen. 



VI. HOOFTDEEL. 



Zeldzaam Tfer in Indien. 



ONs Water-Indien is van Ylêr weinig voorzien, niet zoo zeer als of het de 

 Natuur aldaar niet voortbrengt , als wel door d' onwetenheid der Inlan- 

 ders i dewelke 't zelve uit allerhande yfer-fteenen niet weeten uit te trek- 

 ken. 



Crimata een klein Eiland, ten wellen van Borneo gelegen, heeft veele Yferfmids, 

 die t' zelve uit de fteenen weeten te trekken : Van daar komende Crimaatfche byltjes, 

 die men om dezen geheelen Ooft verhandelt. 



Op Celebes Ooft-kuft in 't diftricT: van Tamboc co valt ook veel yfer , waar uit men de 

 Tambokfche fwaerden maakt , door alle deze Eilanden bekent, doch (legt van alloy. 



Een beter flach valt in het naafte Landlchap daar aan in 't Wellen gelegen , rondom het 

 binnemeir van Tommadano , welkers fwaerden en beter zyn en meer gelden dan fes 

 Tambokfche ; want zy wecten door veelvoudig wellen het yfer zoodanig te bearbei- 

 den , dat het zoo goet als ftaal word , 't water uit het voorfchreve binnemeir veel 

 daar toe helpende : De fwaerden kan men daar aan kennen , dat ze omtrent den rug 

 in de lengte veele bogtige aderen vertoonen , zynde een teken, dat ze dikmaals gewclt 

 zyn. Ik zal hier niet breed befchryven , wat veranderingen al *t yfer in Ooft-Indien 

 onderworpen is , naamentlyk dat dit duurfame metaal , 't welk de geheele waereld 

 dwingt, in Indien zoo bedervelyk is door den roeft , die 'tgeduurig plaagt, en, zoo 

 't in de vrije lugt ftaat, binnen korte jaaren verteert, veroorzaakt wordende door de 

 warme vogtige en doordringende lugt dezes lands, gelyk ik achte genoegzaam bekent 

 te zyn : Ik zal alleenlyk hier aanhaalen eenige zeldzaame ibortcn , waar van men zoo 

 wel fabuleufe als waarfchynlyke dingen verhaalt, gelyk 't zelve van d' Inlanders opge- 

 geven word. 



Ghiry is een Berg en opene Stad op d' Ooft-kant van Java digt achter de koop ftad 

 Grifek gelegen , waar op woont de Tenimbaan , dewelke daar als Patriarch en Prie- 

 fterlyke Koning woont , die wegens zyne fchynheiligheid en valfche wonderwerken 

 van al dat Landvolk , zelfs van den grooten Keifer of Sujfubtmam , voor een heilig 



C c 5 perzoon 



Tfer word 

 me.de in 

 Indien ge- 

 vonden. 



7S« Cri- 

 mata. 



Op Cele- 



bes. 



Waar het 

 iejie valt. 



Verteert 

 in Indien 

 heel ligt, 

 en waar- 



De herg 

 Ghiiy be- 

 woont van 

 een Heilig. 



