«8 D' AMBOINSCHE 



vmr,wa- alle fwavel-mynen gevonden te worden; onder andere een flach van Ahmien fharufim : 

 aha*. Ik meen geenzins den Amianthus , dewelke hedendaags by de Apothekers t' onrechte 

 dien naam voert) maar een rechte aluinachtigc fubftantie , wit als kalk, die wataan- 

 gevogtigt is, van fmaak zuur, met een merkelyke t' zaamentrekkinge, gel yk het op- 

 rechte Alumni plumofum hebben moet. De Inlanders noemen het 'Tsjeronilsjong of Tsje- 

 Wamvan rondsjmig , en men heeft 'er tweederlei foorten van : De eerfte, witfte en belle heeft 

 }'lnZ' d ' men in de verwulffels aan 'r bovenfte der zeiver met ftompe kegels afhangende , ge- 

 zyn, en jy^ men f n E uro p a in de kelders ziet , die onder den blooten hemel ftaan , en daar 

 memt veel regenwater opvalt , en lange kegels ziet afhangen van een falpetcrige fubftantie: 

 ■warden, p-^ fsjerondsjimg is egter zoo hard niet , maar bryfclig , zoo dat men de geheele ke- 

 gels niet kan afbrengen : In 't eerft is 't zuiver wit als kalk, maar bederft metter tyd 

 grauwachtig , en word fchier nooit ter dege droog , in den mond fcherp zuur door- 

 dringende en wrang : Het flegter is mede wit als drooge kalk, 't welk men vind op 

 den grond van dc voorfchreeve fpelonken , inzonderheit in den grooten Crater met me- 

 nigte op den grond leggen, aan de randen van dat hclfche gat, waar uit geduurig een 

 warme damp komt , en een onderaardfeh gedruis gehoort word ; dit is veel onzui- 

 verder dan 't voorgaande , met aarde en kleine kruimpjes van fwavel gemengt , wes- 

 halvcn het ook min of meer brandt, als daar vuur bykomt. Andere klompjes zyn wit , 

 droog, en ligt, hebben weinig zuurre", en branden niet, zoo dat zeeën uitgebrande 

 fubftantie fchynen te zyn; derhalven het befte Tsjerondsjung moet men niet in den Cra- 

 ter, maar in de Spelonken , die aan de zyden des bergs zyn , zoeken, daar het door- 

 zyperende regenwater deze kegels formeert. 'Omtrent het jaar 1 660. plagt dit een wei- 

 getrokken koopmanfehap op Java te zyn , zedert dat dc Keifer van Mataram het uit Ban- 

 da ontboden had, geldende een pond van 'tzuivere3 Ryxsdaaldcrs, van 'tonzuivere 

 '- van een Ryxsdaalder: Men heeft lang niet ervaaren konnen , waartoehetdejavaanen 

 gebruikten ; zommige wilden ons wysmaaken, dat dit dienen zoude om demannclykc 

 kragten in 't Venus fpel te vertraagen , of lang op te houden , doch dit ftrecd tegen 

 de natuur dezes Mineraals , het welk meer vloeijend en afvaagend dan Hoppend 

 Waartoe is: Naderhand hebben wy zeker ervaaren , dat het de Moorfche Vrouwen gebruikten 

 l'nfk voor haar zeiven , om haare natuur door des zelfs afvaagende kragt zuiver en droog te 

 vmd. niaaken , om daar door aangenamer by haare Mannen te worden > een kunftje nodig 

 by zulke Natiën , daatóveele Vrouwen by eenen Man moeten houden , en ieder zoekt 

 haar de bevalligfte te maaken het word in kleine quantiteit ingenoonicn , te weeten , 

 in de grootte van een erwete , onder zoodanig Djoedjamboe , 't welk van t' zaamentrek- 

 kendc zaaden en bloemen gemaakt word , en dan moeten ze het niet meer dan eens 

 ter week inneemen ; want men heeft ervaaren , wanneer het te veel gebruikt word j 

 h-aa- geduurige vloeijing veroorzaakt , dewyl de afvaagende kragt in dit Mineraal veel fter- 

 'kè'nde'et ker is dan dc t' zaamentrekkende. Namaals , als de Bandancezen de ftcgtc en droo- 

 afvaagen- g e f oor t me er dan de befte begonden in Java te voeren , miiïchien veroorzaakt door 

 onkunde zoo wel van den verkooper als kooper , is het weder in verachting geko- 

 men , want onder de Bandaneczen zelfs weinige zyn , die het oprechte weeten te 

 zoeken , en van 't drooge te onderfcheiden. Van Ni/a en Damme , daar ryke fwavcl- 

 mynen zyn, is my 't zelve Tsjerondsjong tocgebragt, wit en droog als kalk, zommi- 

 ge als meel , zommige als klompjes , een vuift groot, bykans zonder fmaak of met 

 weinig zuurte , ook niet brandende , ten ware dat daar gecle klontjes onderliepen j 

 Ook flerl want daar veel geel onder is, 't zelve brand zoo krachtig en langzaam, dateenklon- 

 braniea- • van e£n k oon groot aangefteeken , meer dan een quartier uurs brande , maaken- 

 de een gat door een dunne plank , daar op het geworpen word ; zommige van onze 

 Natie kennen dit Mineraal ook niet ter dege, t' onrechte het zelve houdende voor Ar- 

 fenicum album , doch de mcefte en onkundigftc voor falpetcr , niet weetende , dat dc 

 Zf'.'t'.'t 1 natuur in een fwavelachtigen of brandenden berg nooit fwavel enfalpetert' zaamen voegt, 

 v?réh waar door zulk een berg fpringen zoude als een Granaat , daar het zeeker is, dat die 



