RARITEIT-KAMER. III Boek. up 



eeuwige vuuren veroorzaakt worden door fwavcl mee aluin vermengt , dienende de 

 fwavcl om te branden , en de aluin om tegen te houden. 



XII. HOOFTDEEL. 



Tana Bima , Badaki Java, 



It is mede een aluinachtige aarde, wat droogcr en harder dan het voorgaan- DtTwi 



iiT r i Bima tic- 



de Dsjcrondsjong doch mede brokkelig, gclykendc ruuwen lwavel , te wee- u , at h,tn. 



ten, bleekgeel met vuilwit gemengt, hoewel ze in geen fwavel-bergcn ge- 

 vonden word , ook op vuur gelegt geenzins brand , maar zift of kookt; 

 van fmaak zuur en t' zaamentrekkende gelyk gemeen aluin. Men noemd ze in 't Mi- 

 leicfch , Tana Bima en Badaki Java ; op Bima , Batr.ngontfjo : Men vind ze op 't^Jbi 

 Eiland Sombava op den Berg Sarri gelegen tuflehen Safe en Bima , alwaar men ook eniati- 

 de befte vuurftcenen vind: Men bewaard ze in aarde potten, en hangt ze een tydlang £££ 

 in den rook ; want zy is moeilyk om te bewaaren , by regenweer ofaan een vogtige plaats 

 ftraks fmeltende tot een dikken Siroop, doch men kan ze t' elkens wederom dro'ogen. 



Zy word meed gebruikt om de tanden daar mede zwart te verwen , by de Malei- kj* 

 ]ers en Javanen voor een welftand gehouden; men neemt een klontje zoo groot als een andere 

 erwete, knauwt 't zelve met Sirifinang, zoo worden lippen en tanden daar van zwart, fjjjjj 

 doch aan de lippen gaat het ligt weder af , en het maakt de tanden met een vaft : De virwcn. 

 Inlanders neemen het zoo nauw niet , of ze in 't knauwen t' fap daar van infwelgèn ; 

 zonder Sirifinang in den mond gedaan verftfe geenzins zwart : Men doet ze ook by 

 't Zaffan-hoat of Lolang, als men met Indigo zwart wil verwen , want het geeft een 

 hoogzwarte koleur, en maakt dezelve beftendig ; zoo dat deze aarde nooit zwart verft , 

 als 'er geen rood by gemengt word : Om deze oorzaak maaken ze een koopmanfehap 

 uit deze aarde, wordende in de Steden van Java en Bima op de markt verkogt. 



XIII. HOOFTDEEL. 



Eenige foorten <van Marga en Argilla : Batu Poean. 



DE Amboinfche Eilanden zyn ryk van alderlei foorten Marga en Argilla-, doch Waarde 

 zoo veel tot noch toe bekent is, geen zonderlyk medicynaal gebruik heb- 

 bende, waar van de voornaamfte zyn de volgende: '™- 

 De eerfte , een foort van Terra Sigillaia , word maar in brokskens gevon- fcheide 

 den , in de grootte van een walnoot , droogcr en ligter dan de regte Terra Sigillatai'"^"'^ 

 doch aan fmaak dezelve gelyk , aan de lippen kleevcnde, doch in den mond fmelten- fort, hm 

 de als andere fyne aarde, van koleur lichtgrauw , zommige meer naar den geelen, met j c 

 zommige naar den witten koleur trekkende ; in hardigheid onder.malkander ook ver- Jfj' a r t a a Sl " 

 fchillende, want zommige zyn zoo week als Bolus > zommige zoo hard als halfgebak- 

 ken leem , draagende een middel natuur tuflehen fteen en Marga. 



Men noemt ze in 't Maleitfch , Nafat en BatuToeang of 'Toang; en, om dat men ze Haar ie- 

 met Sirifinang aan de bruilofts feftoenen bindt, Txan genaamt, dewelke men by de 

 Malcijers en Sineezen op bruilofts tafelen tot een pronk zet : Amboinfch , Hatu mi- taak», 

 na: In de Uliaflérs , Hatu menal, dat is, Vette Steen, om dat hy in 'teetenfmee- 

 rig valt. Zommige willen het woord Batu foan niet van 't Maleitfch, maar van 't Am- 

 boinfch afbrengen, dewyl het meeft alle Amboineezen noemen Hatupoean-, en Hatu 



E e z fuannoi 



