m D' AMBOINSCHE 



Waar het neer de vreemde handelaars daar aankomen : In meerder ovcryloet vind men het op Bat- 

 fchian , en op Halemahera , de Weft-zyde van 'r groot Eiland Geloio : Na de groote 



word ge- J r ' r* i i L 



vmdt». aardbeving in 't jaar 1 67+. dit Landfchap overgekomen , heeft het zich ook geopenbaart 

 by den rooden berg ten Ooften van het Kafteel Vittoria > doch komt niet 's jaarlyks voor 

 den dag. Ik heb bevonden , dat het Amboinfche Zand grooter is dan t' Molukfche , en wel 

 een vierde deel zwaarder; defgelyks dat het zwarte Amboinfche Zand, met het fyne witte 

 vergeleken , mede veel zwaarder is : In 't jaar 1 6y 8 . heeft de Heer Robbertus Tadbrugge 

 doenmaals Gouverneur van Ternaten ondervonden , dat de zcilfteen het zwarte Zand van 

 Geloio zoo wel aantrekt , en tot haairtjes formeert , als het vylfel van fraai , waar uit 

 j, y fir- men oordeelt) dat het yfer-ryk moet zyn : Het Amboinfche word van den zcilfteen ook 



" ch '& aangetrokken , doch veel flapper dan het Ternataanfche. Zoo heb ik ook aangemerkt , 

 dat het vylfel van yferofftaal, door den zcilfteen aangetrokken , als men 'taan een kaers 

 (('««houd, terftond t' zaamen fmelt , en zich tot korte draadjes formeert-, anders heeft het 



'timlt zwarte Zand geen gebruik, als by de Schryvers op 't verfchc fchrift te ftrooijen , daar- 

 om onze Sccretaryen en Comptoiren zich 's jaarlyks van ///f«//?w«a voorzien : doch men 

 moet het eerft in verfch water opkoken , en in de zon droogen , eer men het gebruikt. 



Van dit zwart yferachttg Zand , is my door den Sar dammer , bereifdenlleerCAï, nauw- 

 keurig verfamelaar van uitmuntende zoo natuur lyke als konjlige zaaken , een doosje vol 

 ter hand gejlelt , door zyn Eed. mede gebragt van Puretta, gelegen over Genua, heb- 

 bende dezelve eigenfehap als in dezen gemelt is , namentlyk , dat het door de Magneet 

 word aangetrokken , gelyk 't vylfelvanjlaalenyfer : Het heef t volkomen degedaante van 

 zand ; en 't is kor lig , hard en glmfierig , doch pikzwart van koleur. 



XVII. HOOFTDEEL. 



V Cinis 

 Sampaen- 

 Jïs , waar 

 bet gevon- 

 den wordt. 



En be- 

 hoort den 

 Koning. 



ï 



Cinis Sampaenfis : Abu Mu&. 



N 't Landfchap Tsjamfiaa , by d' onze Tsjampaa genaamt , legt de Stad Colong, 

 agter welke omtrent [ dag reizens landwaarts in een plaats is , in de grootte van 

 't Kafteels binnenfte plein hier op Amboina, aldaar welt in 't hcetfte van den So- 

 mer een troebelwater als flyk op, 't gelykr als of 't kookte , of als een pap borrelt : 

 Dit water , zoo draa het de heete Son befchynt , droogt in , en verandert in afch, 

 witachtig , een weinig naar den geelen trekkende , of vuilwit : De plaats is omringt 

 met een muur, en word bewaart door een Officier met fo Soldaten, op dat niemand 

 van deze afch wegdraage ; want men moet ze den Koning des Lands brengen , die 

 alleen daar mede handelt, zynde een koopmanfehap door geheel Indien getrokken , en 

 HiJva» geldt den Picol in Tsjampaa 10 tail zilvers, dat is , 32^ Ryksdaalders : Buiten dien 

 muur een flukweegs rondom valt deze afch ook , maar die is vuil met zand en aarde ver- 

 mengt , daar van mag een ieder nemen. 



Wat beter is die digt aan den muur valt, waar van men ook niet neemen derf, als 

 met toeftemminge van den pagter, maar de binnenfte afch , inzonderheit die in 't mid- 

 den van 't beflotene plein opwelt , is de witfte en fynfte , zonder eenig zand, inklon- 

 ters als een vuift groor, dewelke egter zeer ligt van malkander vallen , als men ze wryft ; 

 aan zwaartte is ze andere afch gelyk : Op andere ryden des jaars welt ze niet op, als 

 dan ook de plein onbewaart ftaar. 

 Haar te- Die van Tsja mpaa noemen ze Catloe. De Sineezen Tsjamjïa foa , datis, Tsjampaa- 

 "Zpi'i" fche Afch. Maleitfch, Abu mui , datis, opfwellende Afch, gelyk de goede ryft in 't 

 "wt'rd ■ koken doer ; zommige noemen ze ook Abu maletjo. 



f !a„t, van Haar gebruik is meeft tot alle dingen , daar men zeep toe gebruikt , alsomkleede- 

 "'IspXn' ren en lynwaat te waflêhen ; ook om de handen wit te maaken : In de loog kookt men 

 gebruikt. de lang- 



meerder 

 foirlcn. 



