RARITEIT-KAMER. III Boek. zz 5 



de langwerpige ryft, Bras boeloe genaamt, die daar van een aangenaame geur krygt, 

 .daar van men allerhande koekjes maakt : Inzondcrheit word ze veel gebruikt tot het 

 maaken van Cafomha-vewe > in plaats van afch , d le men anders van gebrande D a . Momu 

 ritHDis-khükn en Ca/affus-fchuitjes maakt, en men kan met een lepel vol van deze vcrum - 

 afch meer uitrichten , dan met een groote hand vol andere afch ; ook word de verwe 

 veel klaarder daar van ; egter zommige zeggen, dat het lynwaat dikwyls daar in ge- 

 waiTchen , en als men de loog te fterk maakt, ligt verbrandt en verflyt. 



XVIII. HOOFTDEEL. 



Verfcheide Vuurfteenen. Batu Api. 



I 



N de Amboinfche Eilanden worden op verfcheide plaatfen goede Vuurfteenen ge- D,Vmr- 

 Vonden , niet alleen tot het vuurftaan dienftig , maar ook bequaam om Snaphaan- iZZt 



o ' * ^^"^u uni onapnaan- fcbreven 



ireenen daar van te maaken: Zy zyn driederlei van koleur; zwart of hoornver- * 

 wig , dewelke de befte zyn , daar na de vaale of leververwige , maar de bruine kft ' ^ 

 of roodachtige zyn de flegfte: De befte zyn ook niet grooter dan eenvuift, want de 

 groote ftukken zyn van gemengde fubftantie en brokkelig, van buiten kalkachtig , 

 grauw en ruig, gelyk andere keifteenen, doch zwaarder, zy zyn ook hoekig, glad 

 en blinkende. De befte vallen op 't Varkens Eiland, aan deszelfs Zuidzyde , in 't bocht- 2W 

 je SonahoU is een droog riviertje langs een heuvel , daar men ze onder andere kei- 

 fteenen vind: Op ftrand ftaan wel verfcheide klippen van vuurfteen, doch zyn vol 

 fcheuren en brokkelig: Op Kerams Noordkuit heeft men ze ook op Ca/owar , aan 

 deszelfs Zuidzyde omtrent Goeli Goeli van de rivier Wattalomi tot Affan en Dawan 

 toe, daar men fyne en mailieve ftukken van een kop groot in zee vind: Desgelyksop 

 den Noord- Weftenhoek van Boero, te weeten, Balatetto, en aan de Zuidzyde by 

 Karike: Op MakkalTar heeft men ze ook, en zoo ik verftaa geheele klippen daar van, 

 daar onder zommige zoo fchoon en fyn zyn, dat men ze voor Achaat zoude aanzien • 2> *« 

 en zeker de Achaat en Vuurfteen hebben zoo grooteoveteenkomftemet malkander, daï itZlyi 

 het gelooflyk is, dat het buitenfte of groffte van Achaat niet dan Vuurfteen zy, gelyk 

 veele edele gefteenten een groove moeder om zich hebben, in de Gemmariis , Matrix 

 Gemmarum genaamt : Immers my zyn van Suratte eenige ftukjes ruuw Achaat toege- 

 zonden, waar van men de meeftevoor Vuurfteen zoude houden. Dit onderfcheid is E """" r 

 alleenlyk daar onder, dat de Vuurfteenen meer of min toetfen, als men gout daar ZX"" 

 opftrykt, maar de Achaat geenzins, dewelke ook veele breede aderen of banden heeft, V rfibil ' 

 en half doorfchynend is, maar de Vuurfteen niet: De befte onder d' Ooft-Indifche, 

 die ik tot noch toe gezien hebbe, worden van Bima gebragt, uit het gebergte van 

 Sarrt ; waar van zie boven in 't Hooftdeel van Tana Bima. Zy zyn van driederlei ko- 

 leur, rood, hoornverwig, en wit, die men voor Achaat zoude aanzien , zoo zy ade- 

 ren hadden : Zy laten zich zoo wel klieven als de vaderlandfche , en gecven veel vuur 

 op den minften flag tegen malkander of tegen ftaal : Zy zyn ook zoo glad , inzonder- f"** - !' 

 heit de witte foorte, dat men daar op niet toetfen kan; het is bekend, dat men in 

 Europa van den Italiaanfchen Achaat ook Snaphaanfteenen maakt, die men op pifto- 

 lenzet, dewelke weinig, doch rood en doordringend vuur geeven. Onze Amboinfche 

 Vuurfteenen hebben die fauten, dat ze zoo wel niet klieven of fchilfferen als de Euro- 

 pifche , of de faute moeit by onze onkunde zyn om dezelve te handelen. De Makkaf- E " h " 

 faren leeren ons, dat men de geheele klompen eerft een dag in water moet kooken, 

 zoo zullen Ze te beter klieven, 't welk gefchied met een klein hamertje, als men den 

 fteen op de vlakke hand of een hard kuflèn legt, en aan de hoeken daar op flaat, dat de 



die 

 moet klad- 

 ven. 



F f flag 



