(ieenen^ als 

 quajhn in 

 thout. 



RARITEIT-KAMER. III Boek. n 7 



ken j dewelke de (leenhouwers Quaften , in 't Lacyn > Centrum marmoris noemen > en Zy»i„j, 

 die zy in't bewerken nier gaarn daar in zien; want zoo zy dien uitkappen) 'twelk 

 gefchicden moet) als ze daar in vaft fteekt, zoo blyft een kuiltje in den fteen, waar 

 door dikwyls een gcheele tafel gelchendt word; maar wanneer zoodaanige 'Pyrites aan 

 een hoek des fleens ftaan ) die worden al willens daar uit gekapt) gcflepen en op vuur- 

 roers gezet) dewelke men Iraliaanlche vuurdeenen noemt : De andere Hukken ) die 

 op een vlakte van een marmerfteene tafel voorkomen en vaft zitten, moeten door de 

 werklieden met gedult effen gekapt, en met 't overige van de tafel gepolyft worden , 

 't welk een Rariteit en welftand daar aan geeft. 



Op de kuft van Finland , in dat deel van de Ooft-zcc , 't welk men den Finfchcn Wordt* 

 bodem noemt , ftaan veelc yfelyke rotfen in zee , de Finfche Seheeren genaamt , waar Z*d"ii"', 

 uit men blauwen marmer of arduinfteen kapt, daar in vind men veele van deze vuur- J"jkar 



berden tf 



freenen , wat grootcr dan een mufquetkogel , bleekervan koleur dan de Ooft-Indifehe , d,' 

 als of geel koper met zilver gemengt was ; dewelke gcflepen blonken als cenfpiegel 

 doch op den fteen geenzins toetften daarentegen de Am boinfche maflieve roetten min 

 of meer op den fteen , doch de ftreek gaat ftraks uit , als men met de hand daar over ftrykr. 



Boven in 't XIII. Hooftdeel ftaat de plaats Tannat befchreven , beftaande uit louter Zitioven, 

 witte weeke Argilla, daar in men by regenweer veele van deze Vyrites vind , dewelke //l*^/ 

 egter zoo ordentlyk niet en zyn , als die men uit de rofle fteenen der rivicre van Lari- 

 que kapt. 



Op Timor vind men ook groote klontjes van dezen fteen , doch die is zeer brokke- n-„j r „ 



lig ) en fchynt uit veele ftukken t' zaamen gezet te zyn, derhalvcn noch tot flypen, mt "p Ti- 



t n. . motie- 



noch tot vuurlteenen bequaam. 



Soo gehoort hier onder ook een foorte Marcafita eerofa of Koperfteen , dewelke Zitvm 



men op verfcheide plaatten in de Oofterfche quartieren vind; deze is brokkelig, ruig fi/xidTafi 



de». 



en fcherp, hoekig, daar glimmetjes en blikken onderlopen als geel koper, met grau- ^ 

 wc bergfteen gemengt, by deze Inlanders mede onder den naam van Maas Urong begre- />/««« LI. 

 pen, hoewel het merkelyk daar van verfchilt, want hetis niet alleen brokkelig > en men j,s,o io' 

 kan geen vuur daar mede ftaan , maar heeft ook een fcherp corrolief zout by zich ge- 

 lyk Saimiaaki t' welk daar uit flaat, als men 't een tydlang in de opene lucht laat leg- 

 gen. 



Men vind het veel op 't Ooft-eind van 't Eiland Mejfoal digt op ftrand , en daar toe E, 



war- 



moerailig: Ook op Kerams Noord-kuft by Hote; op Ni/Jfalau omtrent het warme wa- fclêldT*' 

 ter by Si/a, op Timor , en andere plaatfen meer. flutf*» 



•t , , • n • gevonden. 



Het gebruik van dezen kopengen vuurfteen is by de Inlanders noch niet ter dege be- 

 kent , veele Europeers vergapen zich daar aan , inzonderheit aan d' eerfte foorte of 

 Tyrites folidus , wegens zynefwaarte en koperige koleur , willende met gewelt des vuurs 

 eenig metaal daar uit haaien , 't welk doch daar in niet is, en blyft een bloote fteen. 

 De Javaanen , Maleijers en Makkaffaren flypen de mooifte (tukjes tot een platte tafel, Worden 

 zoo wel rond als ruits-gewys, en zetten die in flegte ringen of aan hunne Tulpbanden ; fifZiZ- 

 want zy geloven , dat ze den drager moedig en winbaar maaken : Achter Grifte legt een S'"S' U '- 

 berg GzV/, daar op deTenimèaan woont, den welken de Javaanen alle voor een Hei- 

 lige Leeraar of Paus houden ; van dezes voorouders en gedachten zietmen verfcheide 

 graven op t' hoogde van dien berg, waar in groote gepolyde ftukken van dezen fteen 

 gezet zyn, die een wonderlyken glans van zich gceven, wanneer de opgaande zon daar Zyn heel 

 tegen fchynt , 't welk het onwetend volkje voor een wonderwerk acht. De tweede of 

 brokkelige foort , geeft wat meer hoop om metaal daar uit te trekken , hoewel het tot 

 noch toe met weinig vrucht gefchiet is : In 't jaar 1 6 66. hebben wy 't hier op Ambon Proef ge- 

 ondervonden met een gedeelte van Mejfoal gebragt , 't zelve in fmeltkroefen met een (JJ'JJJjf • 

 fterk vuur aantaftende, wanneer het fchier anders niet uitgaf als eenen ongelyken fwa- '*"> «< 

 veligen ftank, latende op den grond van den kroes een klompje , 't welk nafpyautergc- Tevo'L», 

 leek, maar als men daar op klopte, fprong het aan ftukken ; evenwel houd men voor z)«*«j- 



F f 2 ze- 



