RARITEIT-KAMER. III Boek. sjr 



ven fchorfle bedekt. In de naafte rivier van den rooden berg vind men een flegtcr foorte 

 Batu goela, meefr van langwerpige ftukjes t'zaamen gezet, gelyk een groven Ana- 

 anthus, zonder tafelen of vlakten : Batu Goela verfchilt van het kryftal , behalven 

 aan de figuur, ook hier in, dat Batu goela altyd een dooven glans heeft , ratteen 

 kleine flag bryzelt, by nacht tegen malkander gellagen ganfch -niet vuurt, ook in 

 *t vrywcn geen keyachtigen reuk van zich geeft , al het welk 't kryftal doen moet : 

 Men zoude dit Amboinfche Batu goela vergelyken konnen met dat onvolmaakte flach ^ 

 van baftaart kryftal , 'twclk men in Zwitferland Gletfcher noemt, 't welk egter haar 

 corfpronk zoo 'tfchynt niet uit eenen fteenzap, welken de koude vochtige kiippen uit- y&uiL-t- 

 zweeten , maar uit een veroudert ys heett. 



d Argyrodamas, door den Hr. Rumphius befchreven, die ons geene afbeeldingen van de- 

 zelve geeft, veel ligt om dat het by zyn Ed. meeft gedaantelooze zaaken zyn, gelyk 

 wy ook verfcheide hebben, zynde maar ruuwe klonten, en niet waardig af te beelden: 

 Deze (toffe wordby de bergwerkers alhter Kryftal-talk , of ook wrfgfets-Kryftal genaatnt, ; 

 waar van verfcheide foorten zyn, doch onder dezelve munten uit, die in Engeland, 

 en wel inzonderbeit tot Cornuwal, gevonden worden: Zy zynfehoon zilverglanzig, 

 wit en meefl doorfchynend ; Haar geaaante is die altoos van een fcheeve ruit, flat en 

 naar de kanten met een lyft fcherp toJoopende, als of dezelve gcflee; en waaren-, echter 

 zynzy zoo natuurlyk gegroeit , tenbewys is ,datveeltyds in't midden , ookwelop de zy- 

 de van dezelve wederom een andere vdn die gedaante ter halver wege uitjleekt. Zie op 

 de plaat Lil. een groot e verbeeldt by N°. I. en een andere ^N".2. uit welkers zyde 

 een halve gegroeit is: Haar ft of en hoedanigheid komt over een met de befchryvingvan 

 den Hr, Rumphius. 



XXI. HOOFTDEEL. 

 Cryftallus Ambonica. 



MEn heeft in de Amboinfche en omleggende Eilanden een foort van liegt DeCa- 

 Kryftal op de zelve manier aan ruuwe klippen groeijende, als de regte: AnAoni- 

 Men vind weinige ftukken, die den regten gelyken , en die zyn klein , Q ^' [ ' hT " 

 niet boven een fchaft dik; d' andere zyn meeft vol fcheuren , ifchurft, vuil 

 van koleur en oneffen; zommige zyn aan de eene zyde enkelde donkere kciftcencn , 

 vuilwit of geelachtig, aan d' andere helft doorfchynende als Kryftal: Zy hebben aUe 

 6 zyden , gelyk het Mathcmatifche corpus Chrifma of eenhoekige Cylinder , en eindi- n». 3. 

 gen boven in een punt van even veel zyden als een Diamant , doch aan de meeftc af- 

 gebrooken: De grootlte, die ik in Amboina gezien hebbe, zyn een vinger dik en 

 lang: Zy groei jen als een vrugtuit ruuwe en grove bergfteenen , altyd veele by mal- 

 kander , niet regt opwaarts , maar fchuins en verwert door malkander , 

 hebbende gemeenlyk een of twee grootere, en daar rondom al kleinder, en klein- 

 der ; ook dikwyls op de vlakte van den fteen een kryftalachtige korft , als hun 

 voet : hun natuurlyke plaats zyn de groote grauwe klippen , daar in de kuiltjes ftaan , 

 zoo wel buiten als binnen d' aarde, ja zelv die onder het water ftaan ; de grootfte vind WayJè 



1 J trootjle 



men op hooge bergen aan zoodanige klippen , die overhangen , en daar omtrent een a i smcicJ i 

 rivier ontfpringt, welkers kuilen men van binnen bezet vind met kleine Kfyftalletjes, 

 een lid van een vinger lang, een fchaft en een halm dik, alle feskantig ende puntig, 

 doch de zyden zyn niet alle effen breed , maar onordentlyk , zoo dat 'er zomtyds een 

 geheele zyde toegegroeit is; waar door de fteen vyfkantig word : In de rivieren vind E«lm 

 men deze ftukjes hier en daar verftrooit, zomtyds ook in 't veld , als men graaft, de- w , dM 

 welke daar geenzins gegroeit, maar van de bergen afgefpoelt zyn, want het fi*yWV*J*}£ 

 dat deze freenties'czy door hun rvpheid, 'tzy door ftormwinden , pias-regen, ofan- vmdn 



J J J ... r r- , . worde». 



der geval van hun moeder-klip afraaken, en zoo met de rivieren afgefpoelt worden; 



on- 



