i4 8 D' AMBOINSCHE 



als ook'tflym van de zeekatten en haeringen by ons doen, en hoe dieper men op Zee 

 SnwMr- i <0 mt hoe witter het fchvnt; hier om vind men in zommige Kaarten de Zee, tuffchen 



om de J - i ' t' ' V 



Mcik-Zcc Keram en het bekende Zuid-Land, genaamt de Melk-Zee, in t gemeen het witte 

 S emamt. -^ Mr j in > t L atvn Mare Album , hoewel men het eigentlyk Mare Noliilucum mogte 



noemen , Maleitfch Ayer Toeti. 

 Dc tyd Zyn tyd is in 't midden van de Ooft of regen Monffon , 't welk zyn de Maanden Ju- 

 zxlhge- Julius en Augufiut, en word verdeelt in klein en groot wit Water. 



{Met. j-] ct kleine of eerfte wit Water begint met de nieuwe of donkere Maan in Jimitts , 



waar van de zee even wit geverft word > doch noch geen helder licht geeft , en al- 

 lenkskcns weder vermindert; doch eer het geheel vergaat , komt het groote witte Wa- 

 ter aan met de nieuwe Maan in Auguflm en duurt tot in September , wanneer de ge- 

 heele Zee rondom Banda , zoo ver men aldaar beoogen kan , des nagts helder en wit 

 fchynt . hoe dieper in Zee hoe witter , blyvende hier en daar langs den ftrand een wei- 

 nig van'tgemeene Water; het houd evenwel zoo geen netten tyd, dat het niet t' eene 

 En door jaar vroeger of laater kome dan het ander ; ja in zommige jaaren word het niet of zeer 

 wfaL weinig gezien , mecrendeels komt het op'tklaarfte, wanneer de Zuid-Oofte wind fterk 

 ittvaltf (JpQityaaic, buijig en regenachtig weer maakt , en daar door zoo 't fchynt die gcheele 

 h'mi' 1 Zee ontroert : Het gevaarlykfte is , dat de zee inzonderheit by nagt als dan zich ver- 

 heft met zwaare dynmgen, al is 'er geen wind aan de lucht, een teken dat'ereenige 

 dampen uit den grond moeten ryfen en dezelve baaren befwangcren : Na datdeZuid- 

 Oofte wind fterk en vroeg doorwaait, daar na heeft men het witte Water vroeg en veel , 

 allermceft wanneer de wind na 't Zuiden draait en veel donker regenweer maakt : Want 

 in'tjaar 1663. hebbe ik in Banda bemerkt, wanneer de wind ooftelyker waaide, zelv 

 in'tlaafte van Auguftas , wanneer ik van Banda xazi Amboina verfeilde , dat'erfchicr 

 geen wit Water was, behalven veele vuurige vonken, waar van de zee fcheen vol te 

 zyn, gelyk ik in 't jaar 16Ó8. in de maand December de zee ten Wellen van Amboi- 

 na gezien hebbe, wanneer de wind Noord-Ooft waaide, zonder regen; daarente- 

 gen, wanneer de Zuide of Zuid-Oofte wind laat begint, zoo heeft men het witte Wa- 

 ter ook laat , 't welk in zommige jaaren tot in Ottober duurt. 

 Depkat- Dit wit Water ziet menzoo verre, alsons volkuit de Zuid-Ooftere of Zuidere 



■£* "Xt Eilanden bevaaren hebben , te weeten van Arou en Key af tot Tenimber en Timer laut 

 gevende» )n ' t z u id en , en v an daar af tot Timor toe in 't Wellen , in 't Noorden tot digte by de 

 Zuidkuft van Keram, ten Noorden de Liaffers en Amboina komt het niet, maar gaat 

 voor by dezelve in 't Zuiden, zoo dat men het op het Leytimorfche gebergte klaarlyk 

 Word on- zien kan ; waar van daan het nu zyn eerde oorfprong neemt is noch onbekent, in 't ge- 

 Ara^». meen voor) ( j at [ iet Z y n oor fp rorl g hebbe in den grooten boefcm, de- 

 welke het bekende en ons naafte Zuid-Land met den langen hals van Nova Guinea 

 maakt; want onze Bandafche Zeevaarders hebben aangemerkt, dat het op 't grootfte 

 zy en de zwaarfte dyningen maakt omtrent Tenimber: Zoo is het ook gebeurt, dat 

 Een op- eenige van Key komende in'tjaar 1664. ten Wellen naar Banda omtrent 3omylenvan 

 'dZrlln. Key geen wit Water hadden, maar Banda genakende vonden ze de Zee geheel wit, waar 

 uit men nochmaals befluiten mag, dat 'et uit den Zuid-Ooften of Zuid-Zuid-Ooften 

 moeft komen: Het vermengt zich niet met het ander Zeewater, 'twelk een zeldzaa- 

 me vertooninge by nagt geeft en by onkundige zeelieden dikwyls verflagentheid ver- 

 oorzaakt, gelyk gefchiede met zeker' fchip , 't welk in September van Ambon naar Ba- 

 tavia verfeilde, en even buiten de engte van Amboina gekomen zyndefchielykuit het 

 zwarte in hef witte Water geraakte, meenende, dat ze opeen droogte quaamen ; doch 

 geen grond vindende, en de Zee in 't Zuiden, zoo verre zy beoogen konden , wit ziende 

 dachten eerft aan dit voorval , evenwel waaren ze zoo benauwt in deze Melk-zec , dat ze 

 mar bet met 'er haaft weder naar 't zwarte Water lpoeiden : Als nu dit witte Water tot in 't begin 

 "ëdlyft. v a n September aldus gedaan heeft binnen de voornoemde paaien, zoo begint het al- 

 lenkskens om den Weft te raaken , te weeten , in zyn geheele majfa langs de Zuidere 



Eilan- 



