RARITEIT-KAMER. III Boek. M9 



Elfen- 



w» 



en rut wer' 

 kingen 

 daar van. 



h niet 

 goed um in 

 le vijjiben. 



Ebwoot- 



Eilanden, Ombo, Luhu, Bala, Ende , en Bima, ftrekkende zich uit tot 4 of f my- 

 Jcn bezyden Amboina: Van daar af begint het zich in groote dreepen te verdeden , 

 die noch al voorby Boeton gaan, en , als ze geen Wede wind ontmoeten , noch a! ver- 

 der voorby Saleyer en Makka{far, tot dat ze zich allenkskens verheien en met het ge- 

 meene zee water vermengen. 



Het witte Water brengt geen merkelyke fchadelykheid aan , bchalven het geene bo- 

 ven ftaat van het verrotten der vaartuigen en de zwaare dyningen, maar in Banda, en 

 daar het op 't hoogde is, veroorzaakt het in dien tyd fchaarsheid van vifch , niet alleen 

 om dat de vifch voor deze helderheid fchuw wordende naar'tzwarte Water vlucht , maar 

 ook die weinige j die noch daar in blyven , zyn moeilyk om te vangen , dcwyl ze de vifch- 

 lynen en vaartuigen te klaar zien , en voor de minde beweging der zeiver fchuw wor- 

 den : Daarentegen veroorzaakt het zomtyds overvloed van vifch , wanneer het witte »'»■ 

 Water de diepte beflaat en 't zwarte of gemeene Water naar den flxand perlt , waar na 

 toe de vifch dan ook vertrekt: Als het nu voorby of in 't afgaan is, dan ziet men 

 de Zee zich zuiveren, vetfeheide vuiligheden opdtand uitwerpende; de Zee zei v is vol 

 van brandige quallen, die de onze bezaantjes noemen, gelyk ik in 't voornoemde jaar 

 iódj.een geheelen dag gezeik hebbe van Toelo Ay naar Amboina door zulke bezaantjes. 



In 't jaar 1669. heeft de zee na 't eindigen van 't witte Water zulke leelyke en vui- Vreemd 

 le dofte opgeworpen langs den geheelen Zuid-Ooden hoek van Neira, en tegenover J,™7^L 

 tuflehen Ranan en fVahan, dergelyke nooit te voren gezien was, immers niet by lie- m ^"° T 

 den , die 60 of 70 jaaren oud waaren: Dit uitwerpfel had de gedaante van een taaye 

 flym of Papeda , bloedrood en gaf een vuilen zwaveligen dank van zich , wanneer de 

 Son daar op fcheen : Inde kuilen, daar het aflopend Zeewater ftaan bleef, ftierven 

 alle viflehen en krabben, die 'er van geraakt wierden, ja zelv de fchadelyke landkrab- 

 ben; by dag was deze dofte bloedrood, en de ftrand als met een rood laken bedekt, 

 maar des nagts was ze vuurig en vonkte als fterretjes : Van September af des zelvcn 

 jaats en 't volgende geheele jaar 1670. was een droogc gedeltheid des luchts zoo in 

 Banda als Amboina , waar by hevig omging eerd de kinderpokken zoo wel onder oude 

 als jonge, niet minder als een ped, daar op volgende de dolle koortfen en lelyke * jeum. 

 bloedloopen. 



In 't jaar 1 67 3 . heeft men in Banda het kleine witte Water niet gehad , en het groo- 

 te quam wat laat in Aiigtiftus, om dat de Zuid-Oodc wind doenmaals laat doorwaaide. 



In 't jaar 1681. hebben 't de onze ontmoet tuflehen Timers Oodhoek cn Kijjer , 

 wanneet de zee van verre met zulke vuurige dyningen zich verhief, dat het fcheen als 

 of een fchip vooruit zeilde met een groote lantaarn achter op. 



Wat de eigentlyke oorzaak van dit witte en by nagt lichtende Water zy, kan ik tot De osr- 

 noch toe niet beveftigen , en zeker de verdanden hebben dof zich over dit wonder- Xiêr'van 

 werk der natuur te oeftenen : By de Bandafche Ingezetene hebbe ik geen berigt noch "^"J" 1 "' 

 curieusheid bevonden, dewelke hun hoofd met deze beufelingen, zoo zy ze noemen, 

 niet willen breeken en door de jaarlykfche gewoonte geen acht daar op liaan; ja daar 

 is niemand , die eens opletten wil op wat tyd en by wat gedeltheid van weêr en wind 

 dit witte Water jaarlyks min of meer, vroeg of laat kome. 



Daar zyn'erveele, dewelke oordeelen , dat dat veroorzaakt worde door ontelbaare 

 kleine diertjes, die by nagt lichten en de Zee zoodaanig verwen, gelyk men in Zee 

 veele viflehen en goedje heeft, 't welk by nagt licht, by voorbeeld de Sardynen , Ikan, 

 Moor en Gatzje, by de roode viflehen van de fteenbrazems aatt en daar van meelt 

 hun ingewand ; boven al doet het de Spaanfche Zeekat , Sepia , in 't Portugeefch Si- v 

 ba, doch in Portugaal veel meer dan hier in Oofl-Indien: Deze meening voldoet my hGemem 

 niet, dewyl het ganfeh niet waarfchynlyk ja onmoogelyk is, dat zoo veele diertjes l d e ^°' r >e " ax 

 fchielyk konnen opkoomen, en eene groote Zee eenpaarig verwen zonder watet van mctrtii- 

 ander koleur daar tuflehen te zien , en dat nooit iemand die diertjes gezien heeft , al fchept dtrlegt. 

 men het water in een zuiver vat, en laat het tot den dag daan, wanneer het klaar is 



li en 



Als mtdt 



1 ecnive 



