I 



280 



D' AMBOINSCHE 



1'erderc 

 ondervin- 

 ding vu» 

 'tocht. 



Bronwns 



verhaal 

 van '/ 

 Sperma 

 Ceti. 



Dat het 

 uil de» 

 Walvtfcb 

 voortkomt, 

 word 

 detor onder- 

 vinding en 

 voorvallen 

 bekrath' 

 tigt. 



Dezelve 

 lomt uit 

 bet hoofd. 



Vit Ca- 



Vorders hebben wy zedert 't Jaar 1670. dergelyke ondervindingen hier in Amboi- 

 na gehad , wanneer wy uit het hoofd van doode WalviiTchen , die meelt getandt waa- 

 ren, het brein hebben uitgehaaltj het zelve in potten of Bamboefen een tyd lang be- 

 waart ; na verloop van eenige maanden , doch meeft in de koude of regencyd heeft 

 men aan de kanten van die vaaten een zuiver wit en fchilfterig Sperma Celi gevonden , 

 en als men beneden aan 't vat een gat maakte, zoo liep deolye of traan daar uit : Doch 

 dit flach van Sperma Ceti is altyd traaniger van fmaak en reuk dan de bovenftaande (luk- 

 ken en klompen , die men in zee vindt. Van dezen getanden Walvifch of Orca zie 

 brcedcr m myn Dierboek. De Engelfche in Bermuda hebben geleert , dat men het 

 Sperma Ceti verfch uit den Walvifch gehaalt met Omphacinum , dat is, verjuis, afwaf- 

 fchen en doorperlTen moet , om den traanigen reuk te verliezen. 



Ik vinde goet hier by te voegen , een omftandig verhaal van Sperma Ceti uit Thomai 

 Brouun lil>. 3 . part. 1 . cap. 2 6. Wat Sperma Ceti zy , mogen de menfehen met regt twy- 

 felen, nadien de geleerde Hofmannus in zyn dertigjaarig werk rond uit zegt: Nefcio 

 quidjït, dat is, ik ken 't niet. Dies behoeven zy hen niet te verwonderen over dc vec- 

 lerhande gevoelens; alzoo zommige hebben gcoordeelt, dat het was Flos maris , dat 

 is, de vettigheid van de zee, en by veelc maar vooreenilymachtigheidopdezeedry- 

 vende gehouden. 



Dat het't zaad van een Walvifch niet is, naar 't oordcel van de gemeene man ofte 

 de gewoonlyke benamingc, hebben de wysgierige altyd in twyfel getrokken ; nietlig- 

 telyk konnende oordeelen , dat de zaadelyke vochtigheid der dieren zoude konneilaan- 

 geftceken worden , of van een zwemmende aart zyn. 



Dat het uit den Walvifch voortkomt , behalven het verhaal van Chtfitis en andere 

 geleerde onderzoekers , is in weinige jaaren ontwyfelbaar gemaakt , door een Sperma. 

 Cf//'- Walvifch op onze Noord- vol kfche kuil komende aandry ven , waar van wy , tot na- 

 der onderrigtinge , niet konnen nalaten iets te vernaaien: Hy was 60 voet lang, 't hoofd 

 was by zonder, iets in 't breede over den mond heen hangende , tanden alleen hebben- 

 de in d' onderfte kinnebak , waar van dc grootfte woegen omtrent twee pond , zon- 

 der knersbeenen in den mond, doorgaans Walvifchbeenen genoemt; alleen twee kor- 

 te vinnen voor aan op den rug hebbende , dc oogen waaren klein , de roede lang en 

 uitfteekende : Een kleinder Walvifch van zulk een flach quam 'er twintig jaaren te vo- 

 ren op dc zelve kult aandryven. 



De befchryving van den Walvifch, fchynt Gefnerus , Rondeletius, en Aldrovandus'm 

 zyn eerfte druk overgeflagen te hebben , doch aangemerkt en befchreven in de Latyn- 

 fche druk van Ambrofius Vareé, en onder de vreemde dieren van Clufius, en in de na- 

 tuurlyke hiftorie van Nurenbergms , doch noch wydlopigcr in Jonftonius. 



De Matrofen (die de befte naamgevers niet zyn) hebben dit Dier Jubartas , ofte 

 veel eer Gibbartas genoemt ; van de zelve benaminge leeft men van een in Rondele- 

 tius , by de Franfchen genoemt Gabbar , van zynen ronden en bultachtigen rug. 



De naam Gibbartas vinden wy ook, dat een zekere foorte van Groenlandfche Wal- 

 viflehen gegeven word : Maar d' onze, daar wy nu van verhaalt hebben , fcheen met 

 den Walvifch van die benaminge niet overeen te komen; maar veel eer metde7r«w;- 

 fa af Sperma Ceti- Walvifch , volgens de meeninge van onze Groenlandfche befchry- 

 vers in 'Purchas, die dc derde geweeft is onder de acht aanmerkenswaardige Walvif- 

 fchen van die kuft. 



Uit het hoofd van dezen Walvifch (eenige dagen geftorven zynde en nuaan'tver- 

 rotten) vloeiden ftroomen van olye en Sperma Ceti > die by de viiTchers aldaar met 

 vlyt verzamelt en bewaart wierd ; doch in 't opbreeken van het hoofd , vond men het 

 Magazyn van Sperma Ceti in huiskens en ordre leggen , zoo groot als Ganze-eijeren , 

 omhangen als met breede plaaten , zoo groot als een Mans-hoofd , in de gedaante 

 van honingraten , ganfeh wit en vol olye. 



Iets dergclyks fchyat'er geweeft te zyn in den Thypter ofCapido/io van Rondeletius , 



daar 



