l8 8 D' AMBOINSCHE 



nige figuuren , als de Schepper in 't begin ieder fchepzels byzondere nacuure toegeei- 

 gent heeft) waar van de fchikkinge in'cbyzonder van 't geftarnte afhangt) maarhaa- 

 re Zopyra of vonkskens hier en daar in de geheele ondermaanfche waerelt verfpreidc 

 leggen > cn de ftraalen of invloeijingen van haare ftarren aantrekken en hegten : In al- 

 le planten) dewelke een zadelyke kracht by zich hebben , volgen deze Zopyra of Zaad. 

 vonkskens altyd net zoodanige figuuren > als haar in 't begin ingedrukt zyn : Maar in 

 de bergen by 't maaken van de Edele gefteenten, heeft de natuur wat meervryheidom 

 veelderhande figuuren dezelve in te drukken) ontleencnde of afteikenende niet alleen 

 natuurlyke dingen > maar ook zoodanige werken en fchilderyen > die wy menfehen be- 

 dacht hebben ) ten welker aanzien men de natuur van zoodanige bergen niet qualyk 

 vergelyken kan by een zwangere moeder > die haar vrucht zomtyds zulke figuuren in- 

 drukt , als ze in haare bevattinge of gedachte begrepen heeft : Hier toe is zoo zeer 

 niet nodig > dat een berg ) met Acharen zwanger , zoodanige figuuren , als hy den 

 Achaat indrukt , op gezetten tyde en in gelyke grootte en dikte hem zeiven voorftcl- 

 lc, om dezelve aan te zien. gelyk Jacobs fchaapen de gefchilderde Hokjes deden, en 

 gelyk zommige van den Achaat voorgeeven, dat de zwangere natuur van eenAchaat- 

 berg de gedaante van heide of mofch ontleenen of afzien zoude van hetmofch , 't welk 

 aan een tcgenoverftaandc berg groeide ; maar zy ontleent haare figuur ook van afwe- 

 zende dingen, als ze maar in de natuur zienlyk zyn , als van dieren , huiflèlyke werk- 

 middelen en fchilderyen , die juift aan den tegenoverftaanden berg niet te vinden zyn : 

 Dit fpel van de natuur is zoo wonderbaar en verfcheiden , dat der menfehen oordeel en ver- 

 ftand onmogelyk 't zelve ter dege konnen verftaan , hoe zulks toegaat ; immers in den A- 

 chaat bevinden wy grotere vryheid van de fpelende natuur dan in eenig ander fchepfel , en 

 rberbecU laat zich in geene regelen vatten ; by voorbeeldt , boven in 't Hooftdecl van den Donder- 

 Dm£- fteen hebben wygezegt, dat de Martialifche geeft , natuurlyk prafident van den donder, 

 fi,mta (j en ze l ven fteen voortbrengt in de gedaante van een flaand en quetfend werktuig : In de 

 3? planten maaken de hemelfche dircfreurs dezelve zoodanig , dat men daaruit haare aarc 

 eenigzins bekennen mag \ als dejovialifche geeft maakt zyne kruiden zacht , en wolach- 

 tig i Mars de zyne brandende of doornachtig j Zon en Venus fchoone bloemen , en 

 zoo voorts : M- ar wat zullen wy van den Achaat zeggen , dewelke zoo veelderleye 

 gedaante ve>' jnt van menfehen , gedierten > oogen , handen , boomen > heide , 

 mofch, ruiters, wagens, ftykbeugels, zadels, toornen, en zoo voots : Welke alle 

 onder een hoofd qualyk konnen gebragt worden, of men moefte den zelven den ver- 

 U«v,r- anderlyken "Jan 'Potage Mercurius toefchryven : Laat ons liever over de mogentheit 

 IZ&fyi- der natuure ons verwonderen, en des Scheppers wyshcit pryzen, dan al te wys willen 

 hit dti Z y„ en te onderzoeken dingen die boven ons begryp zyn , laaiende ons vergenoegen , 

 om dcre- als wy maar een weinig daar na raaden konnen. 



*" d T Aancaande de kracht dezes Steens, zoo bevinde ik, dat hy by de Maleijersenja- 

 hik door- vanen vry meer geacht word dan by onze Natiën, inzonderheit de Hoorntjes- Achaten, 

 g \Hm"' en alle die van natuuren met eenige figuur getekent zyn : Dezen fchryven ze de kracht 

 back e„ tQe j en d raa g enc l ejl Ie bcwaaren , dat hy van geen vergiftig of fchadelyk dier gebeten 

 fX"ppm of geileken word ; en ik laat my voorftaan eenige ondervindinge daar van te hebben : 

 °dmZT Onlanks is het ook in "t werk geftelt aan een flaaf, die in zyn handgefteken wasdoor 

 uittrektm ^ fenynige pylen van den vifch Pylftaert, Tajlinaca marina , waar van hem den ge- 

 gift. heelen arm opfwol met grooten brand en pyn , doch een Boomtje-Achaat eerft in wa- 

 ter gelegt en verkoelt , en daar na op den fteek gebonden zynde is hy geneezen. 

 Ecum- Een ander Achaat , met roode droppen en oogen geteikent , beneemt den kalk zyne 

 3JJ££\ brandigheit , dat men hem zonder fchade in den mond kan houden , 't welk alhier dikwyls 

 in 't werk geftelt is door een zekeren goutzmid , bezitter van dien Steen , dewelke 

 in myn tcgenwoordigheit groote klompen kalk op den Sceen fineerde , en zonder fcha- 

 de in den mond hielde. 



Enuuur Uit de roode en geaderde Achatcn , by den gemeenen man t' onrechte Batoe Ceyltm 



ge» 



