m D' A M B O I N S C H E 



Zyn by worden by alle de Indianen in vry groter waarde gehouden dan by onze natie > hoe- 

 wel ze van geen byzondere mooijigheit zyn , om dat ze dezelve toelchryvcn veele ver- 

 *tbt, borgene krachten j die meeft in een waangeloof en inbeeldinge beftaan. In 't gemeen 

 Hiinby- worden hun de krachten toegefchreven van den dragenden gelukkig te maakcn of in 

 Jeuh"" ^ en oot'og °f m de koopmanfchap of in eenig andere hanteering , na dat het dier of 

 plante is daar ze van genomen zyn; hierom plegen zy dezelve zoo veel by' malkander 

 te zoeken als ze krygen konnen en in een gordel om 't lyf re dragen , zoodanig dat 

 de fteenen zoo dicht op het bloote vleefch liggen , dat ze zomtyds met het vel over- 

 trokken en daar in genezen worden ; dit doen inzonderheit dewelke hun in den oor- 

 log valt en onquctsbaar willen maaken , het welk de Maleiiers Cabbal noemen , heb- 

 bende miflchien zulken konftje van de Joden geleert, die door hunne G^^zulkvaft 

 maaken en andere wondere dingen beloven. Het is waar en men vertelt onder den ge- 

 meenen man veele raare voorvallen , dat 'er menfchen gezien zyn , die met geenderleije wa- 

 penen hebben konnen gedoodt worden, tot dat men huneen ofmeerdiergelyke fteent- 

 jes uit het lyf gefneden heeft > daar ze dezelve ingedrukt hadden ; diergelyke gecaba- 

 lizeerde menfchen zyn ons volk in d' oorlogen voorgekomen, en de zaak is van geloof- 

 waardige officieren in der daat aldus bevonden , zoo dat het my niet lult de zelvetegen 

 Dotritn te fpreken : Maar een ieder gezond Chriften weet wel, dat zulke krachten geenzins 

 S ti?nff- nat uurlyk van een fteen of hout , maar gemeenlyk door duivelery by de kinderen des 

 jfnekm. ongeloofs (zy mogen Mooren of Naam-Chriftenen zyn,) konnen voortgebragt worden : 

 Derhalven als wy in 't vervolg van eenige Mefticis dergelyke dingen fchryven , gefchied 

 geenzins dat men ftraks geloof daar aan ftellen zal , maar alleen om te toonen wat de 

 Inlanders daar van vernaaien, en waarom zulke by ons ongeachte fteenen by deze na- 

 tie in zoo groote waarde komen -, daar het doch allegaar beltaat in de inbeeldinge en, 

 finnelykheit van zommige menfchen. 

 Waar Zeker wy Europeanen behoeven de Inlanders niet uit te lacchenj want wy zyn aan dat 

 lÊurlpea- cuwel zomtyds mede ziek : Hoe is anders in vorige tyden de Bezoar in zulke achtin- 

 "vry'ktlt ë e gekomen en nu zoo veracht geworden ; daarentegen is hedensdaags de leelyke Var- 

 kenlteen tot zulken hoogen prys gefteigert , dat men meer goet gout daar voor geeft 

 als hy groot is , als om dat men zich ingebeeldt heeft veel grootere krachten daax 

 in te ftceken dan ze in der daad hebben. 

 Di pnef Om nu de Meftica van andere fteenen, die 't zelve fatzoen en koleur hebben te on- 

 ïTtfge»-' derfcheiden , hebben ze veele proefjes bedagt , die doch alle niet vaft gaan; inzon- 

 zejprmh». derheit ftellen zy tot een generaale proeve, dat een Meftica in fcherpen azyn of zuur 

 Limoenzap gelegt koken moet, dat is, kleine bobbeltjes rondom zich opwerpen > 

 dit is wel in de meefte waar > echter houd ik die proeve niet voor goet , om dat de 

 mooiftc (teentjes daar doorbederven, en haaren glans verliezen : Men doet dan beter dat 

 Di, men naukeurig kennen leert de gedaante , koleur , ftreepen en inzonderheit de plaats , daar 

 -ilirV"" eem § Meftica gevonden is met eenig eigenfehap , als wy by ieder in 't byzonder zeggen 

 zullen. Door 't vuuren by nacht kan men ze niet toetfen , dewyl geen donker Meftica 

 zulks doet, behalven weinige en half doorfchynende , gelyk in 't vervolg op zyn plaats 

 zal aangetekent worden. 



Alle Meftica te befchryven is myn voornemen niet , maar alleen die my voorgeko- 

 men zyn, en voor eerft zoodanige die in menfchen en gedierten groeijen en dan vervol- 

 gens die in houte planten en andere fteenen gevonden worden : Waar by inzonderheit 

 aan te merken ftaat , dat de Me/tica op geen land overvloediger gevonden worden j 

 Dnefoe dan op het land van Makkaftar , op het geheele Eiland Celebes en de naaft rondom 

 mee/i op gelegene Eilanden , zynde zulks buiten twyffel een eigene natuur van die landen , daC 

 ii^raCe- ' n de ^ ieren en P' anten mee t fteenzap uit haar voetzei aangetrokken word dan op an- 

 Icbcs. dere plaarzen. De Meftica in 't gemeen word ook die eigenfehap toegefchreven , daC 

 ze by niemant gelukkiger zyn dan by den vinder, of die ze van den zeiven gefchon- 

 ken gekregen heeft, maar by geen kooper : zoo willen ook de Mooren , dat ze door 



hun- 



