RARITEIT-KAMEIR. II Boek. 3 ot 



LV. HOOFTDEEL 



D 



Bezoar. Culiga kaka. 



E Bezoar word voor geen Meftica gehouden maar voor een Culiga \ wiens De B<> 



■f,b 



uitvoerlyke befchryving zie by andere : De oude en tot noch toe bekende 

 Bezoar word verdeilt in Orientalifchen en Occidentalifchen , en beide groei-' \_ 

 jen ze in een byzonder vleefachtig beursje, veel by malkander in de maage S"** 

 van zekere wilde Bokken , in 't Perfiaanfch Tazan genaamt. De naam Bezoar willen Waarom 

 zommige afleiden van een Perfiaanfch woord Belzahar > het welk zoude te kennen gee- "aam,. 

 ven Heere des gifts : De Occidentaalfche komen uit Peru: De Onentaallche uitïVr- 

 Jien , Curaffou , Arabien , Malabaar , en de Eilanden Ilhas de Vaccas by Jafanafa- 

 tam gelegen , doch die uit Curaffou worden voor de befte gehouden , en daarom by E»wMt 

 d' Arabiers genaamt Hagjar Curajfou , waar van zie de fchriften van Vhilippus Baldeus t y „^' 

 en andere. Wy zullen alhier befchry ven een nieuwe foorte van Bezoar , myns wetens m 

 de Europifche fchriften tot noch toe onbekent ; in 'c Maleitfch genaamt , Culiga kaka Hu»ie- 

 of Culiga kees , met een half Duitfch woord; in 'tPortugeefch , ï 'edraoi 'Culiga d' Bu- 1""^" 

 zio; in 't Sineefch , Gautsjo-, alle betekenende Apen fteen : Aan koleur en fatzoen ver- «««*»• 

 fchilt hy niets van d' ouden, want de meefte zyn mede oly verwig, andere groengeel, 

 zommige ook bruinachtig , gemeenlyk zoo grootals een hazelnoot, andere langwerpig 

 als een ftuk van een vinger, alle van fchellen over malkander liggende gemaakt , van 

 binnen met een kleine holligheit , daar in men iets kafachtigs vindt , het welk voor het 

 befte deel van dezen fteen word gehouden j men brengt ze uit de Succadana en Tamüas , 

 plaatfen op Borneo, daar ze de ftrandwoonders bekomen van de berglieden ; naar 't zeg- 

 gen van deze, zouden ze groeijen in een zeker flach van Apen of Meerkatten , want u 

 zy konnen ons niet ter dege berigten van de eigentlyke gedaante dezes diers , daar in 

 ze groeijen , alleenlyk daar in overeenkomende dat het een zeker flach van Apen is, 

 die de Maleijers Kaka noemen ; zommige zeggen , dat het groote en Apen zonder ftaer- 

 ten zyn , diergelyke wy Bavianen noemen of beter Papianen s andere dat het kleine 

 en Apen met lange ftaerten zyn, in 't byzonder op Borneo, Mothien genaamtj ande- 

 rere wederom zeggen, dat ze groeijen in de maage van die Apen en veele by malkan- Waar en 

 der j andere en wel de meefte , dat men ze op dusdanige wyze vind : De berglieden ^Zt1j'« 

 gaan op zekeren tyd uit en fchieten deze Apen met ftompe pylen of met fpatten , die 

 zy uit een roer blazen , die het dier flegts quetfen maar niet dooden ) nu heeft den 

 Aap die manier , dat hy een gaatje in 't lyf krygende het zelve met krabben groter 

 maakt , daar na zoekt hy eenige Medicinale kruiden , die hy in den mond kauwt en 

 daar mede de gaten flopt , en waar over het vel toegroeit , waar uit dan metter tyd 

 deze fteenen groeijen , te weten uit de gekaude bladeren en het bloed dezes diers ; na 

 verloop van eenige jaaren gaan ze wederom in 't gebergte naar dezelve plaats , daar 

 ze te voren den Aap gequetft hebben , fchieten hem met fcherpe pylen dood , en be- 

 taften hem overal aan 't lyf, daar zy dan een bult vinden , fnyden den zei ven op en 

 vinden den Bezoar daarin: Voor de waarheit hier van wilik nietinftaan , maarlatenhet 

 aan 't verder onderzoek ; immers de Chinezen en andere inwoonders van Borneo lacchen De/n- 

 d' onze uit , dat ze die Bezoars , die men te Bantem te koop vind en in deze geweften j 

 alleen bekent zyn , uit Bokken willen halen , daar het anders niet dan Aapefteenen zyn. 



De Bezoar was in vorige tyden in vry grooter achtinge dan hedendaags , wanneer "zy'»v"tl 

 hy in prys zeer afgeflagen is , ten deele om dat men aan hem zoo grote kracht niet J™'*" 

 bevind als men eertyts wysgemaakt wierdt, ten deele om dat hy zoo dikwyls vervalfcht waardy. 

 Word. 



De proef van den oprechten was eertyts, dat men een draat, door het zap van eenig 



ven die 

 dapeflee 



Pp 3 



