%ot D' AMBOINSCHE 



vergiftig kruid gehaalc, met een naaide door het been van een hond trok, latende den 

 draat daar in (teken ; wanneer nu de hond tekenen maakte dat hy fterven wilde , gaf 

 men hem gefchrapten Bezoar met water in , genas hy daar door zoo hield men den 

 fteen voor goed, en zoo niet, dan verwierp men hem. De Maleijers toetfen hem al- 



•fwtidc dus . Zy f me eren dunnen kalk op een wit linnen en wryven den Bezoar daar op , 

 Si/fm. verft hy terftont het linnen geel zoo is hy goed , maar verft hy langzaam, wei- 



D '/' nio l of donkergeel , zoo houden ze hem voor gemaakt : Dewyl egter deze 



proef van ' " c . r-v < i i r 



d,» Schy- oe f n j et a l te vaft gaat, zoo houde ik deze manter: Druk een heet gemaakte Ipy- 

 ZhTfr ker tcgens den Bezoar, iS hy goed, zoo fpringen de fchiliferen daar af, is hy valich, 

 aa„gewe- ^ t de heete fpykg,. daar in en de fteen fmelt j of breek Benige fchilffertjes daar 

 af en leg dezelve op een heet yzerblek , de opregte fpringt in kleine ftukjes en ver- 

 valt zonder rook, de valfche fmelt met rook en een hersachtigen reuk, want hy wotd 

 van eenig hers gemaakt : In ftukken gebroken hebben alle de opregte een holhgheken 

 daar in iets kafachtigs , gelyk een gedroogdt blaadje : De vallche zyn ook maflief, of 

 hebben iets dat men ligt bekennen kan, van menfchen daar in geileken te zyn. DeSi- 

 nezen hebben noch een verdragelyker manier om te vervallenen , makende uit veele 

 ƒƒ« v» kleine een grooten op dusdanige wyze : De kleine ftoten ze tot een fyn poeijer en maken 

 met water een fyn deeg, daar van fmeeren zy dan overeen fteen, eerft in de dikte van 

 %d"b"~ een mes , latende 't zelve t'elkens droogen eer zy het ander daar op fmeeren en zoo 

 W ° rdt ' voorts tot dat het geheele deeg verbefigt is , op dat de fteen mede fchilfterig worde. 

 Deze gemaakte Bezoar is qualyk van den natuiirlykcn t' onderfcheiden en ook byna 

 van de zelve krachten als uit de zelve ftoffe gemaakt , wordende dus uit veele kleine 

 Hkr ue een groote gemaakt j om dat de groote meer gelden : Egter kan men ze daar aan beken- 

 ,,,vadcr nej] j om dM van de natuur lyke het bovenfte velleken afgenomen het onderfte altyt 



gladder is en meer blinkt, het welk de gemaakte zoo niet doen. 

 H H De prys is hedendaags veel vermindert van den ouden , daar men een Karaat van het 



wZd,. grootfte flag voor 8 ftuivers plagt te verkopen : i Karaat van het middelflach voor 4, 

 en 6 ftuivers ; van het kleinfte flach voor 2 en 3 ftuivers : Hedendaags kan men te 

 Bantem een grooten fteen , die meer dan 1 0119e weegt voor 8 en 10 Ryksdaalderss 

 het klein en gemeen flach voor 4 en f Ryksdaalders de once kopen. Op Snecadana. 

 en Banjar maffing , plaatfen op Borneo, zyn ze ook voor minder prys te koop. 

 H „„„. Naar 't voorlchrift der Sinefche doftoren moet men dezen fteen digt gefloten be- 

 irmkby waren , op dat zyne fyne deeltjes niet vervliegen , daarom maken ze tot ieder grooten 

 tSttZ fteen een byzonder doosje van wit hout , daar m ze den fteen met katteen bewonden 

 £?"" digt bewaren , gelyk men ze ook te koop vindt : Zy willen ook dat men by 't inne- 

 men van den Bezoar de tanden niet raken zal , om dat hy dezelve bederft , daarom, 

 gieten ze den zei ven op een blaatje of geutje den patiënt in den mond. De minfte<&- 

 fis is 10 grein , maar men neemt 'ei ook tot 3 o grein in , want men kan hem niet te 

 Zy» veel innemen , inzonderheit als men zweeten moet. Zy gebruiken hem tegens aller- 

 Zltll' hand ingenomen fenyn, brandige koortzen , ziekten, die uit Melanchohque humeu- 

 verjhrk,*. ren ontftaan, als fchorftheit, de beginnende melaatsheit-, en om de jeugt fris en ge- 

 zont te bewaren plegen ze tweemaal "s jaarlyks te purgeeren in Maart en September, 

 wanneer de Zon in den Evenaar komt , en de volgende 5 dagen nemen ze dagelyks 

 het gewigt van 1 o greintjes Bezoar in met rozenwater , waar mede zy de jeugt on- 

 derhouden willen. Al het voorgaande uit het voorfchrift der Sinezen zal men verdaan 

 van den nieuwen Bezoar of Aapefteen en niet van die uit de Bokken komen, dewelke 

 "%% hun onbekent zyn. Ons volk neemt den Bezoar hedendaags in vry grooter menigte in 

 Sftrmü da n eettyts, want een gemeenen fteen wat groter dan een hazelnoot deilen ze flegts in 



3 of 4 deelen , en neemen felkens een deel op eenmaal in. 

 wLK,„» De Chinees ZeuquiiM zegt in 't Sinefche Landtboekje te vinden , dat de Bezoar kome 

 *" c l"~ van het Dier Monjet (anders Mothien , ) 't welk hy niet anders befchryft dan een gefteerten 

 qu'L Z Aap in *c Landfchap gueicbeu , by hem S^ufchiu genaamt, 't welk vol welriekende ktuiden 



