3 1 



D' AMBOINSCHE 



Verhaal 

 •van baar 



rypheit. 



Waar die 

 'tmeefle 

 gevonden 

 worden. 



Hoemen 

 die toetzctt 

 moet. 



Andere 

 [roef. 



Derde 

 proef. 



Vreemt 

 gevoelen 



Haemen 

 d,e vuil 

 geworden 

 weder ZKt 

 verf. 



Worden 

 l/ygelovig 

 gebruikt by 



aan de klaarde en meed verhevene zyde ook het witte zonnetje , aan beide ziet men 

 zomtyts heel kleine en fyne fcheurtjes, die niet diep ingaan en den Steen geenzins üim- 

 mer maken : Want dewyl de Steen in ecne geduurigc vochtige fubftantie groeit gelyk 

 het binnenfte hol van een Calappus-naax. is, zoo kan 'tniet minder zyn of de Steen moet 

 fcheurtjes zetten, wanneer hy aan de drooge lucht komt, het welk men ook ziet ge- 

 beuren aan den Umbilicas Marinns , als men den zeiven varfch van zyn dier affnyd. 

 Hoe zc in de Calappus-noten groeijen , heb ik van een ooggetuig geleert, zyndeecn 

 Faandrig, dewelke in 't jaar 1672. naar de Zuid-Ooftere Eilanden gezonden, aldaar 

 onder anderen een Calapptis-noot oopende , daar in het pit wel volwaflèn , doch noch 

 niet hard was , aan het zelve een rood plekje gewaar wierde , een weinig buiten 

 het ander vleefch uitpuilende, en daar in twee wittte platte Steentjes, die noch week 

 waren en aan de fchaal noch valt: De Inlanders zeiden; hadde die Calappus -noot noch 

 twee maanden aan den boom mogen blyven , dan zouden de Steentjes ryp en hard ge- 

 worden zyn. 



In de Amboinfche geweiten vind men ze niet, hoewel daar zoo veel duizent oude 

 noten geopent worden , om olye daar uit te branden , doch van Kerams Noordkuft 

 worden veele gebragt naar het zeggen der Inlanders in hunne Calappus-noKn gegroeit , 

 daar ik mede aan twyffel , dewyl my niemant voorquam , die ze zelfs daar in gevon- 

 den hadde. De meefte vind men op Celebes en Makkajjar , het land van de Boegis , 

 Cajeeli , en op Boeten ; het fchynt dat die Landen een eigenfehap hebben , dat ze meer 

 fteenzap in haare vruchten en boomen ftieren , dan elders gebeurt, daarom ook de meefte 

 Mefticee van die plaatzcn komen. 



De proeve dezer Steenen gefchiet gemeenlyk met fcherpenAzyn ofLimoenzap, als 

 men een weinig daar van in de hand giet en den Calappus-&een daar in legt , zoo moet 

 dezelve daar in terftont koken of bolletjes rontom zich opwerpen , en die dat niet doet 

 word voor ondeugend of doot gehouden ; maar ik heb meermaals deze proef verwor- 

 pen , dewyl de Steen daar door zynen glans verheft en eene doodfche koleur krygt, 

 al wafcht men hem terftont met water. Ook doen dit alle wceke , donkere en poreuze 

 Steenen , in welkers [Tori] gaatjes de Azyn of Limoenzap indringende de ingeflote 

 lucht uitdryft , en daar door bobbeltjes veroorzaakt , ge(yk men in Europa ook ziet 

 gebeuren aan den Lapis Viltorialis of Jlftraites , dewelke zich in den Azyn ook be- 

 weegt. De tweede proef zal deze zyn ; als men hem op een matte legt en daar rontom 

 rys of Tady ftrooit , zoo zal geen hoen derven een korrel daar van eeten , zoo lang 

 de Steen daar by legt ; doch dit heeft my niet willen gelukken , want had ik den Steen 

 niet weggenomen, dc hoenders zouden hem met den rys opgeflokt hebben, en noch- 

 tans meende ik , dat ik den regten hadde. Dc derde proef is noch ongelooflyker , de- 

 welke ik van eenen ouden Malabaarfchen Empiricus gehoort hebbe, als menden Steen 

 aan den (tam van den Calappus -hooxn. bindt , zoo zouden alle de noten afvallen , 't 

 welk ik niet in 't werk geftelt hebbe. 



Tlinius op de voorfchrevc plaats fchryft zynen Dendrïtis die eigenfehap toe , dathy 

 onder de wortel van een boom begraven, die men omvcllenwil, de byl niet Iaat ftomp 

 worden ; het welk men aan den volgenden TDendritis in 't werk (lellen mag. De lang- 

 werpige Calappus-tteen heeft ook grote gelykeniflè met den Chamites van d'eerfte foor 

 te , doch daar in te onderfchciden , dat de Chamites gemeenlyk een paerlachtigen 

 weërfchyn maar geen zonnetje heeft, ook in Limoenzap lankzamer en weiniger kookt 

 dan de Calappus-Cteen : Metter tyd door 't draagen word de Calappus-Reen ook fmod- 

 dig, vuilwit en doodfeh van koleur, den welken men weder zuiveren moet op deze wy- 

 ze; men legt hem een halven dag in water van een jonge Calappus, en wryfthemmet 

 des zelfs liplap, of wafcht en wryft hem in water, daar men rys in gewaflehen heeft, 

 die men kooken wil. 



De Calappits-fteen word onder de voornaamfte Mejlic£ gerekent , die men draagt 

 om gezondheit of goed geluk in eenig voornemen te hebben en tot veele andere dingen , 



die 



