3 ,g D' AMBOINSCHE 



den ftrand niet bekennen konde; deze alle wierden van hun baft gezuiverr , van de tak- 

 ken berooft, en daar door zoo glad gemaakt als of ze gefchuurt waren : Men heeft toe 

 noch toe niet eigentlyk ervaren konnen , van waar al dit hout kwam , zynde vooc 

 £» hmt en na (]i cil t yd diergelyk niet meer gezien ; behalven dat men voor zeker weet > dat in dc 

 }p"JJ7fr bocht van Kelkepoet! of Elipa Toeti op Kerams Zuidzyde, een groot (Kik landts, dat 

 foffcfoa" mct ho'bgc boomen bezet was , gezonken is , ook dat alle groote Rivieren van 

 Keram door den geweldigen regen in dat jaar veele (tukken landts met boomen en al 

 hebben uitgedreven : Toen waren de zoutbranders in hun fchik > dewelke dit hout op- 

 haalden en kloofden , zoo wel tot het zoutbranden als tot de keuken. Nopens het zout- 

 branden , het is een moeilyk en verdrietigen arbeid , omdat het zoo geweldig rookt, als 

 men 't zoutwater daar op iprengt j hoewel het gekloofde hout een tyd lang te voren in de 

 D»ch al- zon moet gedroogt zyn : Dcwyl ze ook geen onderfcheid maken en ook niet wel maken 

 ismanai konnen tullèhen 't een en'tander dryfhout, maar door malkander nemen zoo als 't hun 

 hquaam. voorkornt ( zoo kan men wel denken , dat het een zout ook beter zy als t' ander, inzon- 

 derheit dienden zy daar op te letten , dat ze geen melkhout , 't welk eene fchadelyke en 

 bytende melk heeft , hier toe nemen , 't welk een fchadelyk zout voor de tanden geeft ; ge- 

 lyk ook de kalk , die men van koraalfteen met zoodanig hout brand , en zomtyds tot 

 het Tinang-ectcn gebruikt, bevonden word het tandvleefch los te byten. 



LXXXVI. HOOFTDEEL. 



Lapis Cordialis. 



D La"is | 3 ^ 7e ' s een g em:ia k te Steen door de Portugezen te Goa, doch nu door geheel 



Cordialis S J| Indien vervoert wegens zyne goede krachten ; doch waar van hy gemaakt 



vmr ff Jf word is my onbekent , behalven dat naar oogenfehyn en fmaak zyne vuor- 



'^tïkï'* naamfte ingrediënten zyn, gemalen gout, Bezoar, Ambra en Mufcus. Hy 



Séfyvcr, heeft de grootteen gedaante van een duiven-ei of van een klein hoender-ei , van buiten 

 Z'gL'lakt fchynt hy verguit , van binnen donkergrauw met goudc puntjes blinkende, zacht om te 

 mnt wryven , en klaarlyk naar Mufcus en Ambra, riekende; van zyn gebruik en krachten 

 heb ik 't volgende uiteen (MS.) gefchrevcn Boek, van Goa gezonden , uit het Portu- 

 geefch aldus overgezet : 

 Vertaling Deze Steen is het uitnemende en werkzaamfte Cordiaal , dat 'er tot noch toe ge- 

 uit kt vonden is , en daar is geen ander dezen gelyk : De Bezoar of eenig ander Cor- 

 diaal kan by dit niet vergeleken worden ; die het onderzoekt zal de uitwerkinge van het 

 KrLhtm zelve vinden, gevoelen, en meer, als ik zegge ofte aanwyze , bevinden. 

 ■werking i. De quantiteit die men van dezen Steen inneemt, zal 't gewigt van 6 gerftekor- 

 LapisCuT- reis zyn , doch wat meer of min doet geen quaad. 



ia[is - . 2. In de brandende heete koortzen , wanneer de zieke met groten dorft bevangen 

 is , zoo mag men hem alle uuren iets van dezen Steen met water ingceven , want hy doet 

 niet alleen geen quaad of fchade, maar verflaat ook de groote hitteen dorft , en maakt 

 dat de quaadheir van de ziekte niet aan 't hart flaat, daar by verfterkt en verheugt hy 

 - op een wonderlyke wyze. 



3. Zoo 'c gebeurde dat de kranke tot wyn genegen is, zoo zal men hem een wei- 

 nig van dezen Steen met wyn ingecven. 

 ■ 4. Wanneer iemand geen koorts hebbende , zich bedroeft en zwaarmoedig bevoelt , 

 dat hy neeme van dezen Steen met wyn , en hy zal zich terftont verligt gevoelen. 



f. Koorts met zwaarmoedigheit hebbende zal men van den zeiven met water innec- 

 men , en indien de koorts klein is en de droef heit aandringt , zoo mag men den zel- 

 vcn met gewaterden wyn inneemen. 



6. De 



