4 



DZIAT. II. - GKOLOIHA '/. CHKMIĄ. 



Scheuchzer (w pierwszej połowie XVIII wieku). Pogląd jego stwierdziły 

 prace Huttona, ^) Williamsa ^) i inn., o czem niżej pomówię obszernie. 

 Kiedy więc utrwaliło się zdanie, że węgiel składa się ze szczątków roślin, na- 

 leżało jeszcze rozstrzygnąć, jakie to były rośliny i w jakich w^arunkach zo- 

 stały zagrzebane, tworząc pokłady węgla. Teorye pochodzenia węgla rozpo- 

 częły nową erę, mniej już mglistą niż poprzednia. Najbardziej popularną 

 stała się hypoteza morskiego pochodzenia węgla. 



Twórcą tej hypotezy był Parrot (1815), rozwinął ją zaś Bischof '•^) 

 i Mohr ^). Podług Bischofa węgiel kamienny tworzył się na dnie zatok mor- 

 skich, dokąd materyał roślinny z poblizkich brzegów znosiły wody bieżące 

 (pogląd ten dawniej jeszcze wypowiedział Rogers Mohr roślinności lądo- 

 wej przeznaczył rolę bardzo podrzędną w tworzeniu się węgla. Szczątki 

 drzew mogą się wprawdzie spotykać w węglu i antracycie, są to jednak tylko 

 przypadkowi prz^^bysze z lądu, główna zaś masa w^ęgla składa się z wodo- 

 rostów morskich: one to zwartemi ławicami pokrywały w epoce węglowej po- 

 wierzchnię oceanów tak, jak to teraz widzimy na morzach sargasowych. Pa- 

 dając na dno, układały się warstwami i z czasem zamieniały w węgiel. 

 Żadnego oczywistego dow^odu Mohr nie daje na potwierdzenie swej hypo- 

 tezy, powołuje się przeważnie na fakty, pośrednio zaledwie świadczące o mo- 

 żliwości hypotezy: np. obecność jodu w węglu kamiennym, nie może być wy- 

 tłumaczona inaczej, jak tylko morskiem jego pochodzeniem, ponieważ w lą- 

 dowych roślinach nigdy nie znajdujemy jodii, podczas kiedy wodorosty mor- 

 skie posiadają go często w znacznej ilości 



Jako inn}?" dowód, Mohr przytacza większą ilość azotu w węglu, niż 

 w raateryale roślinnym, z którego on powstał. Nadmiar azotu pochodzi stąd, 

 że wraz z wodorostami, opadającemi na dno, ginęła i bogata fauna, która 

 ożywiała owe pola sargasowe. Te i tym podobne dowody nie mogły ostać się 

 przed poważnemi zarzutami przeciwników teoryi Mohra: Ij w badaniach dna 

 morskiego nie znaleziono wodorostów; trafiały się tylko szczątki zwierzęce, 

 narówni z substancyami nieorganicznemi , 2) badania mikroskopowe dowio- 

 dły, że węgiel kamienny powstał z roślin lądowych, w poszczególnych zaś 

 przypadkach z wodorostów słodkowodnych (węgiel zwany boghead). Pogląd 

 ten podziela obecnie olbrzymia większość uczonych. '') 



') Hutton. Theory of tlie Earth. Trausact. 11. Soc. Edynburg, 1785. 



2) Williams. Naturgeschichte des Steinkohleagebirges. Drezno, 1798. 

 Bischof, Gr. Chemische und physikalische Geologie. 1863. 



*) Mohr. Geschichte der Erde. 1866. 



Rogers. Geologie von Pensylvaiueu. 1849. 



'') Zdarzają się wprawdzie pojedyncze glosy protestu, ale nie zawsze można je 

 brać na S( ryo. Parę lat temn np., ukazała się w druku rozprawa, w której autor roz- 

 wija nową teoryę pochodzenia węgla i rozstrzyga zagadkę (?) o Marsie. Kann Ludwig, 

 „Neue Tlieorie iiber die Eusteliung der Steinkohlen und Losung des Mars-Ratlisel". Hei- 

 delberg, 1901. Oto jak sobie autor przedstawia w wyobraźni epokę węglową: Olbrzy- 

 mi ocean okr3'wa ziemię; tu i owdzie wyłaniają się z wód wysepki (odpowiadające 

 utworom kembryjskim, dewońskim i sylurskim). Powietrze cieple, nasycone parą, otula 



