6 DZIAŁ TI. — (JKOLOGIA Z CHEMIĄ. 



rzeka spławia ku ujściu i zagrzebuje w osadach delty. Ilość osadów unoszo- 

 nych wówczas przez rzekę jest tak wielka, że potrzeba stosunkowo niewiele 

 czasu na zasypanie ^płynących lasów" piaskiem i żwirem. Najlepiej o tern 

 świadczą skamieniałe pnie skrz3'pów w piaskowcach węglowych: wysokość 

 ich przewyższa nieraz 5 — 10 metrów, nie mogłyb}- więc oprzeć się gniciu, 

 gdyby zamulenie trwało zbyt długo. To też pnie stojące znaleźć można tylko 

 w osadach gruboziarnistych ('np. w piaskowcach gruboziarnistych), opadają- 

 cych szybko na dno, nigdy zaś nie spotykamy ich w skałach o budowie 

 drobnoziarnistej fnp. w iłołupkach). Hypoteza Fayola posiada wiele cech 

 prawdopodobieństwa i bardzo być może. że w pewnych wypadkach węgiel 

 kamienny powstał z materyału spławionego przez rzeki ^j, .,par charriage'", 

 jak się wyraża Fayol, trudno sobie jednak wyobrazić, aby jednolite co do 

 swego składu i jednostajnie rozciągłe pokłady węgla powstały właśnie w ten 

 sposób. Prawdopodobnie dzieje każdego zagłębia węglowego były różne: 

 należy przypuszczać, że warunki miejscowe były bardzo niejednostajne, skut- 

 kiem czego w^ęgiel tworzył się w pewnych wypadkach z mater3^ału złożonego 

 na miejscu, w innych zaś ze spławionego. 



Ostatnie badania Grand'Eury w zagłębiu węglowem Loiry ^) godzą do 

 pewnego stopnia obiedwie teorye. Grrand'Eury zauważył, że pniom drzew, 

 znalezionym na brzegu zagłębia i pogrzebanym „in situ", odpowiadają 

 w środkowych częściach zagłębia liście i gałęzie z tegoż samego gatunku. 

 Grand"Eury sądzi, że szczątki drzew, padających na brzegach błot, zostały 

 zniesione w głębsze miejsca i tam osiadły, tworząc warstwy roślinne (trans- 

 port a petite distance). Różnica zdań co do sposobów nagromadzania się 

 materyału roślinnego, złagodzona przez Grand'Eury, nie przestaje istnieć 

 w ocenie wpływu, jaki wywierały najgłówniejsze czynniki zewnętrzne 

 w przemianie warstw roślinnych w węgiel, a mianowicie ciśnienie i tempera- 

 tura. Aby wyjaśnić ich spółdziałanie, wybrano drogę eksperymentalną. 

 W całym szeregu doświadczeń poddawano ciśnieniu i podniesionej tempera- 

 turze świeży materyał roślinny lub torf. W. Spring ^) robił próby z torfem 

 belgijskim, który zachował jeszcze budowę roślinną. Pod ciśnieniem 6 000 

 atmosfer torf przemieniał się w błyszczącą masę czarną z własnościami 

 fizycznemi węgla kamiennego; na przełomie widać było budowę blaszkowa- 

 tą, ślady pochodzenia roślinnego znikły; po ogrzewaniu w zalutowanej rurce 

 otrzymywano szary koks o metalicznym połysku. 



Wysoką temperaturę Spring uważa za czynnik zbyteczny w sprawie 

 tworzenia się węgla. Spring opiera swoje wnioski przeważnie na zewnętrz- 



*) Pochodzenie węgla t. zw. allochtoniczne. 



2). Grand'Eury. Da Bassin. de ]a Loire: sar les tiges debout et souches enraci- 

 nees et cet. Congres geologique International. Comptes rendus de la VII session, 1900, 

 p. 521. 



^) W. Spring. Recherches sur la propriete que possedent les corps de se souder 

 sous l'action de la pressiou. Annales de la chimie et de physiąue. Serya 5. t. XXII, 

 1881, p. 200. 



