S. KARCZEWSKI. — O BUDOWIE MIKROSKOPOWEJ WĘOLA KAMIENNEGO. 11 



witości autora. W wielu razacli wszakże poglądy jego są mylne: up. tkanki 

 roślinne uważa za ciała protoplazmatyozne nieznanych obecnie wodorostów 

 morskich, którym daje nazwę Protophyta. Wrostkom mineralnym w węglu 

 przypisuje nieraz pochodzenie roślinne, co ostatecznie zbiły późniejsze bada- 

 nia Fiscliera i Riista Petzolda ^) i inn. Zbadanie wszystkich rodzajów mi- 

 nerałów palnych, począwszy od torfu i kończąc na antracycie, zawdzię- 

 czamy Giimblowi ^). 



Szczątki roślin, jakie można obserwować w węglu, zachowały się, podług 

 Giimbla, mniej więcej w ten sam sposób, jak wszystkie skamieniałości. Giim- 

 bel nazywa ten proces „Inkohlungsprocess": materyał roślinny, z którego po- 

 wstał węgiel, podlegał tylko częściowo gniciu; niektóre tkanki łatwiej niż 

 inne rozkładały się na ciała huminowc i ulminowe (Carbohumin, jak je nazy- 

 wa Giimbel). Roztwór tych ostatnich zapełniał wszystkie pory i puste prze- 

 strzenie w ocalonych tkankach, następnie, wskutek pi'ocesów chemicznych 

 bliżej dotychczas nie zbadanych, przechodził w stan nierozpuszczalny, tward- 

 niał, zacierając tym sposobem wszelkie cechy budowy roślinnej; dlatego też 

 węgiel kamienny napozór jest skałą bezpostaciową. 



Każdy gatunek węgla (matowy, błyszczący, kennclski, smolny i t. d.) 

 powstał w odmiennych warunkach, jak tego dowodzą badania Giimbla. Trzy 

 są najważniejsze kategorye warunków, od których zależy tworzenie się tego 

 lub owego gatunku węgla: 1) rodzaj roślin i tkanek roślinnych, wchodzą- 

 cych w skład węgla; 2) skład chemiczny szczątków roślinnych i stopień me- 

 chanicznego ich zniszczenia; 3) udział czynników pol)ocznych (temperatura, 

 atmosfei-a, woda z jej osadami i inne). Ciśnienie ma wpływ drugorzędny, 

 jak o tera świadczy doskonałe zachowanie tkanek roślinnych, które prawie 

 wcale nie zmieniły ani kształtu pierwotnego, ani też objętości. Nawet w an- 

 tracytach pozostały niezmienione, czyli, żo nie były w warunkach ciśnienia 

 większego nad to, któremu podlegał węgiel kamienny. Fakt ten obala po- 

 niekąd bardzo popularno dotychczas zdanie, jakoby antracyt był węglem 

 zmienionym pod wpływem ciśnienia, wywołanego przez procesy tekto- 

 niczne 



Giimbol do badań swych posługiwał się metodą maceracyi Schulzego, 

 zalecając wszakże używać kwasu azotowego stężonego (cięż. wł. 1,47) i ciała 

 huminowe usuwać nie amoniakiem, lecz spirytusem 99%. Ciała kopalne nie 

 podfhająro sio łatwo maceracyi, np. antracyt, należy nprzodnio gotować w stę- 

 żonym kwasie siarkowym lul) do mieszaniny Schulzogo używać chloranu po- 

 tasowego w kryształach nie w roztworze, lub wreszcie, jeśli i te pról)y za- 



') Fisolior nnd Riist. IJebor tlas mikrosnnpiscłie Yerhalton voi\scliiodonor Kolilpii 

 wasserstolfe, Ilarze nnd Kolilen. 7>i'it. f. Krystall. VII, 1883. 



^ Petzhold. Beitrag zur Kenntnis dor Steinkohleiibildiiiif;. 1882. 



•') Giimbel. Eoit.riioo /m- Kciiiilniss der T(>xtarveili;i Itiiisse der Miiieralkcdileu. 

 Sitzber. d. Miinclien. Akad. 1883, tom XIII. 



*) Rogers. American Geologist. 1843. 



