12 DZIAŁ II. — frKOLOOIA Z CHEMIĄ. 



wiodą, spalić ostrożnie węgiel i ograniczyć się badaniem popiołu. W pewnych 

 wypadkach, zwłaszcza w razie maceracyi łupków palnych, Giitnbel używa 

 najpierw kwasu fluorowodorowego dla usunięcia części mineralnych, a potem 

 dopiero płynu Schulzego. Ulepszoną metodę Giimbla stosowali z pewnemi 

 zmianami Żenżurist i Goldring ^) do badań mikroskopowych węgla Do- 

 nieckiego. Uczeni ci przytaczają cały szereg faktów, stwierdzających nie- 

 zbicie, że węgiel Doniecki powstał nie z wodorostów morskich, jak przy- 

 puszczano dawniej na podstawie wielokrotnego występowania wapniaków 

 w stropie i spągu pokładów węglowych, lecz ze szczątków roślin lądowych, 

 jako to: kalamitów, paproci, sygilaryj, lepidodendronów i inn. 



Jedną z najświeższych i najciekawszych prac, poświęconych budowie 

 mikroskopowej kopalin palnych, jest rozprawa Renaulta: „Sur ąueląues 

 microorganismes des combustibles fossiles", Saint-Etienne 1900 i dopełnienie 

 jej: „Du role de (|uelques bacteriacees fossiles au point de vue geologiąue". 

 VIII Congres geologiąuo International. Paryż 1901. Renault opisuje budo- 

 wę toi'fu, lignitu, łupku bitumicznego, węgla „boghead", węgla .jCannel" 

 i kamiennego. Główną jednak uwagę zwraca na drobnoustroje, zarówno ze 

 świata zwierzęcego, jak i roślinnego, napotykane w tych kopalinach. Ze 

 świata roślinnego Renault wymienia wodorosty: Frustulia araurisiensis, Fra- 

 gilaria dubia, Pila bibractensis, Reinschia australis i inn.; grzyby: Helmin- 

 thosporium apioides, Diplosporium ovale, Sirodesmium subgranulosum i t. p.; 

 szczególną zaś uwagę zwraca na wielką obfitość bakteryj (Micrococcus Carbo, 

 Bacillus Carbo, Cladoti-ix antracis i t. p.), które zachowały postać niezmienio- 

 ną wskutek mineralizacyi ich błonek. Ze świata zwierzęcego Renault zna- 

 lazł w lignicie wymoczki. Wielka ilość bakteryj, jaką spotykał niemal na 

 każdym preparacie mikroskopowym, naprowadziła go na myśl, że niepośled- 

 nią rolę musiały one odgrywać w minionych epokach geologicznych, że 

 obecność bakteryj podczas rozkładu materyi organicznej była tak samo nie- 

 zbędna w epoce węglowej jak i dziś, że więc węgiel kamienny powstał wsku- 

 tek fermentacyi celulozy. Myśl tę dawniej jeszcze rzucił van Tieghem 

 w r. 1879 Oceniając jednę z paleobotanicznych prac Renaulta, w bada- 

 niach pi'zekrojów roślin skamieniałych z formacyi węglowej van Tieghem 

 zauważył, że tkanki zachowane w stanie rozkładu, a zatem najmniej ciekawe 

 z punktu widzenia anatomicznego, są bardzo pouczające dla fizyologa, ze 

 względu na obecność w nich laseczników z zarodnikami, które van Tieghem 

 nazwał Bacillus Amylobacter. Badając krok za krokiem wszystkie fazy roz- 



') Żenżurist. Izsledowanija raikroskopiczeskago strojeiiija kamiemiych uglej Do- 

 nieckago bassejua. Trudy Obszczestwa ispytatielej prirody pri Charkowskom Uniwcr- 

 sitetie. 1884, t. XVIII. 



2) Groldring. Mikroskopiczeskoje izsledowaiiijo kamiennych uglej Grolubowskago 

 i Korsuńskago miestorożdienij Donieckago kamiennongolnago bassejna. Trudy Obszcze - 

 stwa Ispytatielej prirody pri Charkowskom Uniw. 1898 — 1899, t. XXXIII. 



^) Van Tieghem, Sur le ferment bntyrique (BaciHus Amylobacter) h, Tepoąue de 

 la houille. Comptes rendus des seauces de TAcadem. d. Sc. t. 89, Paryż 1879, p. 1102. 



