S. KARCZEWSKI. — HTDOWIK MTKROSKOPOWKJ WI-;r.LA KAMIENNEGO. 



13 



kładu tkanek skamieniałych, van Tiegliem znalazł w nich zupełną analogię 

 z fornientacyą drewna współczesnych iglastych: cisu i cyprysu. Przejście od 

 celulozy do węgla kamiennego Renault wyraża zapomocą następującego 

 równania: 



(C«H,oO,), = C,H,0 + 7CH, + 800, + SHp. 

 C^HgO — jest to wzór najbardziej jednolitego i najczystszego węgla z Com- 

 mentry, w którego skład wchodzą kordaity. Wydzielanie się gazu błotnego 

 i węglowego podczas fei'mentacyi jest tern prawdopodobniejsze, że Renault 

 na wielu preparatach zauważył obok bakteryj znaczną ilość bezbarwnych 

 ciałek, mniejszych — kształtu kulistego lub owalnego, większych — nieprawi- 

 dłowego, które sprawiają wrażenie pęcherzyków gazu zawartych w gęstej 

 masie kleistej. Nagromadzanie się gazów w kopalniach węgla, Renanlt przy- 

 pisuje również działalności bakteryj; zdarza się ono wtedy, gdy gnijący ma- 

 teryał roślinny tworzył zbyt zwartą masę i nie pozwalał na swobodne ulatnia- 

 nie się gazów. 



Fermentacya celulozy musiała jednak w pewnej fazie być przerwana, 

 gdyż inaczej doprowadziłaby do zupełnego rozkładu tkanek roślinnych, dając 

 w ostatecznym wyniku produkty lotne. Przerwy następowały w różnych 

 warunkach. Naprzykład, delty i błota, położone w j^obliżu mórz, gdzie naj- 

 obficiej występowała roślinność, podlegały ustawicznym wahaniom piono- 

 wym: w czasie podnoszenia się lądu miejscowości te pokrywała bujna roślin- 

 ność; z jej szczątków gnijących te tylko nie uległ}'' zupełnemu zniszczeniu, 

 które po opuszczeniu się lądu i wtargnięciu wód, zostały przykryte ich osa- 

 dami. W innych wypadkach rośliny gnijące zniesione były prądem wód do 

 pobliskich jezior z niższą temperaturą, nie sprzyjającą rozwojowi bakteryj; 

 tam dopiero wraz z opadaniem osadów przerywała się fermentacya, a rozpo- 

 czynała fizyczna przemiana materyału roślinnego: zmniejszanie się jego obję- 

 tości pod wpływem ciśnienia wyżej leżących skał, wytłaczanie z niego wody, 

 co było tem łatwiejsze, im bardziej porowate były skały, bezpośrednio z war- 

 stwami roślinnomi sąsiadujące. 



Co do materyału, z jakiego powstał węgiel kamienny. Renault ani wątpi 

 nawet, że były to rośliny ])łotne, jak o tem świadczy między innemi fakt zna- 

 lezienia w węglu grzybni roztoczy, wrośniętych w naczynia drewna. Grzybnia 

 ta przypomina wielce nasze Hyphomycctes, spotykane na błotach i torfowi- 

 skach. Ilypoteza powstawania węgla z udziałem bakteryj wywołała ożywio- 

 ną wymianę zdań między uczonymi, zyskała wielu zwolenników, ale też 

 spotkała się i z zarzutami. Ch. Bommer ') z wielkim sceptycyzmem zachował 

 się względem pracy Renaulta. Podług niego kształt kokków jest tak mało 

 charakterystyczny, że sądzić o obecności bakteryj tylko na podstawie ich 

 formy zewnętrznej jest rzeczą conajmniej ryzykowną. Tymczasem Renault 

 w ogromnej większości wypadków znalazł tylko kokki, laseczniki zaś, łatwiej- 



') Ch. Bommer. Quel(iues canses d'erreurs en paleontologie ve^<'tale. Biillet. 

 de la Societe belge de geologie, do paleontol. et d'hygrologie. Tom XIV, litOO. 



