14 DZIAŁ II. — GEOLOGIA Z CHEMIĄ. 



sze do rozpoznania ze względu na ich formę zewnętrzną, zwłaszcza jeśli za- 

 wierają zarodniki, trafiały się bardzo rzadko lub nie trafiały się wcale. Bom- 

 mer uważa kokki za drobniutkie ziarnka proszku używanego do szlifowania 

 lub też cząsteczki tkanek szlifowanych, które uwięzły na szlifie w balsamie 

 kanadyjskim. Dowodów bezpośrednio zbijających hypotezę Renaulta Bom- 

 mer nie przytacza, a wyjaśnienie genezy kokków jest zupełnie niedostateczne, 

 jak o tern niżej nadmienię. C. E. Bertrand znacznie powściągliwiej wyraża 

 się przeciwko spostrzeżeniom Renaulta. Przyznając słuszność wywodom 

 Renaulta, zaleca sprawę istnienia bakteryj w węglu kamiennym odłożyć djo 

 czasu zdobycia bardziej przekonywających dowodów, i nie zaprzecza możli- 

 wości, że kokki Renaulta są wrosfckami pochodzenia nieorganicznego, które 

 tak często spotykamy w innych skałach. 



Ze zwolenników hypotezy udziału bakteryj w powstawaniu węgla 

 przedewszystkiem wymienić można L. Lemierea ^). Lemiere sądzi, że pro- 

 ces ten jest zbliżony wielce do fermentacyi alkoholowej i można w nim roz- 

 różnić trzy fazy; materyał roślinny, zawierający: węglowodory, związki azotu, 

 sole nieorganiczne, dyastazy ^), podlega: 1) maceracyi pod wpływem dya- 

 staz, czyli zamianie węglowodanów na masę humusową, która jest cementem 

 we wszystkich kopalinach palnych; 2) fermentacyi we właściwem zna- 

 czeniu z udziałem mikrobów: z początku, póki dostęp powietrza jest łatwy, 

 mikroby zachowują się jak aeroby, później, po wyczerpaniu się zapasu po- 

 wietrza skutkiem zbytniego nagromadzenia się szczątków roślinnych, wiodą 

 żywot anaerobów i wtedy zaczyna się rozkład celulozy na gaz błotny, kwas 

 węglowy i węglowodory, z których powstaje węgiel; 3) antyseptyce — 

 którą wywołuje obecność węglowodorów i która kładzie kres fermentacyi- 

 Szczątki roślin ocalałych w węglu możemy zawdzięczać tym właśnie warun- 

 kom antyseptyczn3'm. Dwie pierwsze fazy powodują przemianę materyi, 

 trzecia konserwuje ją. Powstawanie każdego rodzaju paliwa kopalnego za- 

 leży od stosunku, w jakim pozostają między sobą te trzy fazy. Antracj^ty, 

 naprzykład. powstały pod działaniem fermentów, wydzielanych przez mikro- 

 by; trzecia faza antyseptyki nastąpiła bardzo późno, gdyż zależała wyłącznie 

 od fermentacyi (respect. od nagromadzonych węglowodorów), inne zaś warun- 

 ki zewnętrzne nie tamowały rozwoju mikrobów. To też procent węgla 

 w antracytach wynosi 9b?i. Torf znów przeciwnie powstał wskutek zbyt 

 przyśpieszonej antyseptyki: wielka ilość kwasu taninowego, jaką zawsze 

 znajdujemy w torfie, jest wytworem mikrobów i położyła kres dalszemu ich 

 rozwojowi na samym początku fermentacyi Z hypotezy o fermentacyi wy- 

 pływa jeszcze jeden bardzo ważny wniosek: każde z ciał palnych — torf, 

 lignit, węgiel, antracyt po pewnym przeciągu czasu, kiedy skończyło się dzia- 



') L. Lemiere. Sur la transformatioii des vegetaux en combustibles fossiles. Goii- 

 gres Geologiqne International. Comp. rendus de la YIII Session 1900, p. 502. 



^) Dyasfcazy — są to fermenty, mające wielkie znaczenie w świecie roślinnym; 

 zamieniają, np., mączkę w cukier. W największej ilości znajdują się w nasionach, wy- 

 stępują też i protoplazmie mikrobów. 



