S. KARCZEWSKI. — O BUDOWJE MIKROSKOPOWEJ WĘ(iLA KAx\IIENNEGO. 15 



łanie dyastaz i mikrohów, pozostaje niozmicnionem. Nie może być więc 

 mowy o przemianie torfu w lignit, lignitu w węgiel kamienny i t. d., jak do- 

 tychczas mniemano. 



Hofman ') podaje teoryę fermentacyi w nieco zmienionej formie: w pe- 

 wnych fazach tego procesu temperatura, podług Hofmana, podnosi się do 

 900". Ponieważ niema żadnych danych geologicznych, stwierdzających po- 

 dobne przypuszczenie, przeto teorya Hofmana w tej formie nie może być 

 przyjęta. 



Tak więc odkrycie bakteryj kopalnych przez van Tieghema i Renaulta 

 wprowadziło naukę o węglu na całkiem nowe tory, stwarzając teoryę fermen- 

 tacyi. W badaniach moich nad budową mikroskopową węgla z Dąbrowy 

 Górniczej miałem sposobność natknąć się na takie same obrazy, jakie zna- 

 leźć można w atlasie Renaulta; przekonałem się jednak, że w pewnych po- 

 szczególnych przypadkach Renault uważał za bakterye to, co wynikało 

 wprost z budowy danego szczątku roślinnego i mogło być sprawdzone 

 tylko na preparatach z węgla macerowanego, pozwalających na zbadanie 

 najdrobniejszych szczegółów budowy roślinnej. Renault wszystkie obser- 

 wacye robił na szlifach, nic też dziwnego, że wiele szczegółów mogło 

 ujść jego uwagi. Prócz tego zrobić szlif idealnie gładki i równy z tak 

 kruchego materyału, jakim jest węgiel, udaje się bardzo rzadko: często 

 właśnie te mikroskopijne rysy i nierówności do złudzenia naśladują bak- 

 terye. Z drugiej znów strony na preparatach z węgla macerowanego zna- 

 lazłem ziarnistość, przypominającą kokki. Metod bakteryologicznych (kul- 

 tui-) zastosować w danym razie nie było można, nie odważyłem się też 

 twierdzić na podstawie tylko mało charakterystycznego kształtu kokków, że 

 mam do czynienia z baktex'yami i uważam sprawę znalezienia bakteryj w wę- 

 glu kamiennym za niedostatecznie wyjaśnioną. Kończę na tern pobieżny 

 przegląd literatury, traktującej o budowie mikroskopowej węgla i przechodzę 

 do badań mikroskopowych węgla z Zagłębia Dąbrowskiego. Część materyału 

 do badań znalazłem w kolekcyi B. Puscha, przechowywanej w Gabinecie Geo- 

 logicznym Uniwersytetu Warszawskiego; wziąłem próby z 1) łupku palnego, 

 2) węgla grubego, 3) węgla smolnego. Drugą część zebrałem podczas moich 

 wycieczek do Zagłębia; z tej kolekcyi do zbadania wziąłem próby 4-ch pod- 

 redenowskich pokładów, 14-u ławic Redenu, 2-u nadredenowskich. Każdą 

 próbę badrilem dwoma sposobami: poddawałem ją maceracyi i robiłem z niej 

 szlif. Na szlifach mogłem obserwować ogólny obraz budowy węgla, wza- 

 jemny stosunek między szczątkami roślinnemi i ich położenie; na prepara- 

 tach z węgla macerowanego, skutkiem usunięcia nieprzezroczystych substan- 

 cyj huminowych, stawały się widocznemi najdrobniejsze szczegóły w budowie 

 tkanek, niedostrzegane na szlifach. Ogólna liczba preparatów mikroskopo- 

 wych wynosi 170. 



') irofman. Zur Theorie der Stcinkolilenhildiiiig. Zeitsohr. fiir angewandte Clie- 

 mie. 1902, zeszyt 33. 



