16 



DZlAL II. — GEOLOfilA Z CHEMIĄ. 



1) Łupek palny (Będzin, kopalnia Ksawery; .M> 5IG kolokcyi B. Puschal. 

 Tkanki roślinne uległy w nim rozkładowi do tego stopnia, że straciły najzu- 

 pełniej swą budowę. Grdzieniegdzie widać tylko zarodniki, które najlepiej 

 zawsze opierają się zniszczeniu; kształtu są prawie kulistego z wyraźną 

 w środku jamą wewnętrzną (Tabl. II, fig 9, pow. 280 r.; fig. 10, 11 pow. 

 980 r.); ścianki mają nierówne, pokryte wyrostami brodawkowatemi, widocz- 

 nemi tylko na preparatach z węgla macerowanego. Zdają się być najbardziej 

 zbliżono do zarodników paproci. Badając budowę zai-odników, znalazłem 

 na bardzo wielu preparatach obrazy identyczne z temi, jaki Renault podaje 

 w rozprawie „Sur quelques microorganismes des combustibles fossiles", 

 St.-Etienne 1900, Na szlifie z węgla kannelskiego (Atlas Renaulta: tabl. XXI, 

 fig. 15, 16) Renault znalazł zarodnik, którego wewnętrzna jama otoczona jest 

 pierścieniem maleńkich wgłębień Według zdania Renaulta, mamy w tym 

 wypadku przekrój zarodnika i owe wgłębienia są wydrążone przez bakterye. 

 W powiększeniu do 1200 razy Renault na dnie wgłębień widzi po 1 lub 2 

 kokki. Przeciw podobnemu twierdzeniu mogę nadmienić, że pomimo użycia 

 bardzo silnych powiększeń do 3000 razy, nie udało mi się wykryć żadnych 

 określonych kształtów l)akteryj, czego zresztą nie daje i fotografia Renaulta 

 (tabl. XXI, fig. 16). Zato na preparatach z łupku macerowanego przekona- 

 łem się, że cała powierzchnia ścianki zarodnika pokryta jest błyszczącemi 

 punktami, zupełnie takiemi samemi, jak wgłębienia Renaulta, które jednak 

 nie są wgłębieniami, lecz brodawkami ścianki (Tabl. II, fig. 10, 11). Renault 

 nie mógł widzieć wyraźnie konturów tych brodawek, ponieważ ginęły one 

 w otaczającej zarodnik ciemnej zasadniczej masie węgla. 



2) Gruby węgiel kamienny matowy (Dąbrowa Górnicza, pokład Reden; 

 jYe 524, 525 kolekcyi B. Puscha) różni się bardzo od łupku palnego. Składa 

 się ze zbitej masy zarodników wraz z zarodniami. Zarodnie można obserwo- 

 wać w masie węgla zapomocą lupy: wyglądają wtedy jak małe bru- 

 natne kulki. 



Tabl. II, fig. 7, pow. 100 r. przedstawia szlif z węgla z 2-ma zarodnia- 

 mi; jedna z nóżką, wewnątrz widać wyraźnie zarodnik; druga zarodnia z za- 

 rodnikami, przykryta osłonką (indusium). ^) 



Tabl. II, fig. 8, pow. 100 r. przedstawia zarodnię z wysypującemi się 

 zarodnikami (preparat z węgla macerowanego). Zarodniki takie same jak 

 w łupku palnym. 



3) Smolny węgiel kamienny (Dąbrowa Górnicza, pokład Reden; JSTs 588 

 kolekcyi B. Puscha). W skład jego wchodzą wyżej opisane zarodniki; prócz 

 nich dość często spotykają się makrospory Lepidostrobusa -) ze szczeliną po- 

 przeczną i ścianką chropowatą (Tabl. I, fig. 4 dwa kuliste zarodniki; pow. 



') Fotografowanie tego szlifu było dość trudne, gdyż na czarnem tle zasadniczej 

 masy węgla; figury zarodni zabarwione są na czerwono. 



Schimper Palaeophytologie. Monachium i Lipsk 1890, str. 199. 



J. 



