S. KARCZEWSKI. — O BUDOWIE MIKROSKOPOWEJ WĘGLA KAMIENNEGO. 



21 



Dużo zarodników paprociowutycli, niekiedy trafiają się makrospory; dośe 

 dużo tkanek parenchyniatycznych i prozencliymatycznycli. 



XIV ławica pokładu Reden (kopalnia „Paryż" w Dąbrowie Górniczej). 

 Próba silnie błyszcząca, miękka, dużo pirytu. Łatwo maceruje się. Naczy- 

 nia drewna (patrz wyżej: VII ławica Redenu), tkanki parenchymatyczne, 

 rzadko makrospory ze szczebną, bardzo dużo zarodników paprociowatych. 



Pokład nadredenowski „Ignacy" (kopalnia „Stella" pod Dąbrową Górn.). 

 Próba .'^ilnie błyszcząca, miękka, gęsto przekładana warstewkami kalcytu. Wę- 

 giel błyszczący miejscami przecliodzi we włóknisty, który bardzo trudno pod- 

 daje się maceracyi i rozpada się na cienkie igły; miejscami widać, że składa- 

 ją się one z naczyń drabinkowatycli (Tabl. VI, fig. 36, pow. 420 r.)- Spirytusu 

 po maceracyi nie zabarwia na brunatno. Udało mi się znaleść zaledwie 

 kilka naczyń z porami otoczkowemi. Zato w węglu błyszczącym znalazłem 

 bardzo dużo tkanek parenchymatycznycb (Tabl. IV, fig. 19, 20; pow. 490 r.), 

 które zachowały najdrobniejsze szczegóły swej budowy. W komórkach od- 

 różnić można nawet jądra (Tabl. III, fig. 15; pow. 980 r.). Zarodników nie- 

 wiele i bywają trzech rodzajów, jak w ławicy X Redenu. 



Pokład nadredenowski, eksploatowany w kopalni „Tadeusz" (Dąbrowa 

 Górnicza). Próba silnie błyszcząca, prawie bez pirytu z domieszką węgla 

 włóknistego. Obfitość tkanek naczyniowych (Tabl. VIII, fig. 40; pow. 250 r.), 

 zarodników mało (takie same jak w ławicy X Redenu). 



Tak więc próby użyle do badań pochodziły z pokładów różnego wieku, 

 poczynając od starszych, kończąc na najmłodszych, a mianowicie: z 4-ch pod- 

 redenowskich pokładów, 14-u ławic Redenu i 2-u pokładów nadredonow- 

 skicli. Powyższe dane wyczerpują zapas wiadomości, jakie dotychczas zdo- 

 byłem w badaniach węgla kamiennego, i pozwalają mi podać pewne wnioski 

 ogólne: 



1. Wiek pokładów węglowych w Dąbrowie Górniczej wcale nie odbija 

 się na budowie mikroskopowej węgla: zarówno najmłodsze, jak i najstarsze 

 ze zbadanych prób zawierają jednakowe tkanki i zarodniki. Mamy tu przy- 

 kład wielkiej jednostajności warunków, wśród których powstały pokłady wę- 

 glowe i jednostajności materyału, z jakiego się węgiel składa. 



2. Różnica w budowie mikroskopowej węgla dąbrowskiego zależy nie 

 od wieku pokładów, lecz od własności fizycznych węgla. Wszystkie zbadane 

 próby podzielić można na podstawie cech zewnętrznych na 4 gatunki: a) wę- 

 giel kamienny matowy z muszlowyin przełomem; b) słabo-błyszczący, który 

 stanowi formę przejściową od matowego do c) silnic-błyszczącego, podobnego 

 do antracytu, popękanego, z blaszkami pirytu, ułożonemi pionowo do uwar- 

 stwienia; d) węgiel włóknisty, zbliżony do drzewnego, smolący; wystę- 

 puje w postaci przerostu między poprzed niemi gatunkami. 



Porównajmy teraz budowę tych 4-ch gatunków: 



