S. MIKLASZEWSKI. — 



OLKBY TYPOWE OUMERNl ł.OMŻYŃSKIEJ. 



39 



podglebiem w profilu w Kownatacłi (Nr. 165). Na 100 części ziaru od 3 —0,5 mm 

 niema wcale, od 0,5 do 0,1 zaledwie 5,2"?;, czyli prąd nie był już w stanie 

 unieść ziarn o średnicy przechodzącej 0,5 mm, płynął jednak z szybkością do- 

 stateczną, aby z kilkudziesięciu (około 30^) odsetek części o średnicy mniej- 

 szej od 0,01 miit unieść przeszło 2 części, a zostawić tylko ^/^ t. j. 9,4^. Skraj- 

 ne te produkty w sumie ogólnej przedstawiają zaledwie 14,6%, gdy tymcza- 

 sem ogólna ilość produktu o średnicy od 0,1—0,01 mm wynosi 85,4?o. Dokła- 

 dność sortująca nadzwyczajna. To, co tak wyraźnie odbywało się nad brze- 

 giem Jurca, z mniejszą dokładnością odbywało się i nad obudwoma brzega- 

 mi Narwi w Drozdowie i Starej Łomży i procesowi temu zawdzięczamy po- 

 wstanie wszystkicli bielic typu nadrzecznego. Typ bielicy pojezierski po- 

 wstał przez wietrzenie czerwonej gliny w położeniu falistem, pagórkowatem. 

 Część zwietrzałego mateiyału (drobniejsza) staczała się w miejsca niższe (ryn- 

 ny, dolinki) i tworzyła tam mniej lub więcej mułkowate osady z wtrąceniami 

 i gniazdami wapna strąconego z wody pozbawionej bezwodnika węglowego, 

 części zaś grubsze zostawały na stokach (grubość ich zależy od kąta pochy- 

 lenia) i z niej powstały owe bielice o charakterze trochę jakby szczerkowatym, 

 mniej jednolite w granicach typu i bardziej różne pod względem własności 

 mechanicznych (i fizycznych) oraz chemicznych. 



Oczywista, że tern łatwiej o ten typ im bardziej falisty jest krajobraz 

 miejscowości, a falistość ta przedewszystkiem właściwa jest pojezierzom 

 (Nr. Nr. 145, 146, 147; 148, 149, 150; 160, 161, 162). 



Typ bielicy podlaski najmniej może jest określony. Jest to gleba po- 

 wstała ze zwietrzenia chudej czerwonej gliny piaszczystej, tej samej, która 

 stanowi podłoże bielicy nadrzecznej i pojezierskiej lecz w warunkach od- 

 miennych. 



Wietrzeje ona na miejscach płaskich mokrych. Typ wietrzenia gleby 

 w niedostatecznym dopływie powietrza, a więc w obecności procesów od< 

 tleniających. Pod wpływem tych ostatnich czerwona barwa gliny przecho- 

 dzi w zielonawą, niebieskawą i szarawą, powstaje żelaziak brunatny „orth- 

 steiny" (czasem pod postacią, jakby kulek wielkości orzechów włoskich i las- 

 kowych — zjawisko częste w bielicach nizko położonych gub. grodzieńskiej), 

 rośliny i nawóz torfieją, wytwarzając kwaśną próchnicę. W takiej ziemi 

 są koloidy, ale gliny właściwej także niema lub prawie niema, a pewna więk- 

 sza jakoby lepkość ziem tego rodzaju pochodzi od koloidalnych związków 

 żelaza i próchnicy. W rezultacie gleba ta składem mineralogicznym i głó- 

 wnie dużą ilością obecnej krzemionki mało co różni się od bielic poprzednich, 

 różni się zaś głównie warunkami wilgotności i typem wietrzenia. Powstały 

 one wszystkie z jednego utworu, czerwonej piaszczystej gliny zwałowej. 



Bielica podlaska (Nr. Nr. 151, 152, 158; 154, 155, 156; 163, 164). 



Nie należy jednak przypuszczać, że bielice te leżą pasami, każdy typ otl- 

 dzielnie. Mogą one powstać obok siebie i w granicach jednego majątku 

 rzadko bardzo występują pojedynczo. Zazwyczaj spotykamy chociażby ich 

 dwie. U powstaniu tej lub owej decyduje pionowe ukształtowanie (pozio- 

 mowe) gruntu. 



