56 



DZIAŁ II. — GEOLOGIA Z CHEMIĄ. 



Zwracam uwagę na identyczność powstawania bielicy typu nadrzecz- 

 nego zarówno w powiecie rypińskim i płockim, jak i guberni łomżyńskiej, 

 czy piotrkowskiej. Tak samo powstaje ona nad Narwią i Jurcem, jak i nad 

 Pilicą. 



Od czasu zaobserwowania faktu tego po raz pierwszy miałem sposobność 

 tylokrotnie stwierdzić jego prawdziwość i posiadam na to tyle dowodów, że 

 sposób powstania bielicy nadrzecznej nie ulega dla mnie najmniejszej wąt- 

 pliwości. W produkcie o średnicy od 0,05 — 0,01 mm znalazłem połamane 

 resztki jakby igieł otwornic barwy różowej. 



Ponieważ podobne igły pozostawały mi także po rozpuszczeniu miejsco- 

 wej opoki kredowej w szlamie i piasku w HCl nierozpuszczalnym, przeto 

 wnioskuję, że materyał lodowcowy, z którego bielica ta powstała, był pomie- 

 szany z roztartą opoką i potem dopiero przez wody uniesiony i rozsortowany. 

 Gliny właściwej bielica pomieniona prawie że nie zawiera. 



Tyle co do bielic pokrywających opokę. Wszystkie one mało co różnią 

 się od bielic, chyba głębokością, która zależy od tego, jak płytko opoka leży 

 pod tą glebą. 



Rędziny v. borowiny. 



Opoka, z której powstały rędziny v. borowiny w powiecie radomskim 

 g. piotrkowskiej, nie odznacza się jednolitością pod względem swojego skła- 

 du mineralogicznego. 



Różni się ona wielce i na przestrzeniach niewielkich daje wszystkie trzy 

 typy rędzin: czarną, białą i żółtą, pokrewne spotykanym w guberniach kie- 

 leckiej, radomskiej i lubelskiej. 



Jak dalece opoka różni się w różnych punktach, z których pobrano 

 próbki, widać z załączonego poniżej zestawienia (patrz str. 57). 



Nie ulega wątpliwości, że rędzina czarna lub biała (niestety nie mam 

 próbek opoki, z której biała rędzina w powiecie radomskim powstaje), powsta- 

 ją ze zwietrzenia opoki gliniastej, żółta zaś ze zwietrzenia opoki zawierającej 

 bardzo znaczne ilości piasku. Żółta barwa pochodzi od znacznych ilości utle- 

 nionego żelaza w skale tej zawartych. 



Rędzina żółta jest glebą daleko gorszą nietylko od rędziny czarnej, któ- 

 ra jest glebą bardzo dobrą, ale i od rędziny białej. O ile w kulturze, to i na 

 żółtej można plantować buraki, jak to widzimy w Maluszynie (Nr Nr. 189, 

 190, 191), oraz na Polichnie (Nr. Nr. 186, 187, 188). W podłożu szlamowa- 

 nem Nr. 188 w produkcie 1 — 0,1 znajduje się sporo części lżejszych, jakby 

 resztek organizmów zwierzęcych, nieco mniej piasku zwyczajnego i glauko- 

 nitowego. Produkty od 0,1 — do 0,01 przeważnie składają się z glaukonitu. 



Gleba rędziny pod Kamieniem Nr. 189 pod względem mineralogicznym 

 składa się przeważnie z ziarn kwarcowych, glaukonitu jest w niej bardzo ma- 

 ło; podglebie Nr. 190 ma prawie ten sam skład co gleba, tylko więcej części 

 wapiennych; podłoże po rozpuszczeniu w kwasie solnym CaCOji wyszlamowa- 

 niu wykazało obecność dość znacznych ilości glaukonitu. Przesiewanie wy- 

 suszonego produktu (1 — 0,1) nastręcza duże trudności z tego powodu, że 



