J. TUR. WAHANIA INDYWIDUALNE JAJ GAWRONA 



45 



na (np. tworzenie się „węzła pierwotnego" i smugi oraz brózdy pierwotnej). 

 To też w r. b. musiałem raz jeszcze odwiedzić park w Morysinku, w celu zao- 

 patrzenia się w nowy ma tery ał. 



Raz wszedłszy na drogę badań biometrycznych — musiałem zapoznać 

 się z nader ciekawą literaturą tej nowej gałęzi biologii, przyczem przekona- 

 łem się, że stosowanie metod statystycznych — w nader różnorodnych dzia- 

 łach morfologii, nawet w kwestyach pozornie znaczenia szerszego pozbawio- 

 nych — może doprowadzić do bardzo ciekawych wniosków. Tak np. bada- 

 nia Bumpusa') i Pearsona^j nad wahaniami indywidualnemi długości i szero- 

 kości skorup jaj wróbU amerykańskich i angielskich, wykazały znaczne róż- 

 nice w stopniu zmienności tych jaj; taka zaś zmienność rzadko dotyczy jedne- 

 go tylko narządu (w przypadku danym — budowy i czynności jajowodu), 

 lecz najczęściej bywa wyrazem ogólnego stopnia stałości cech danej rasy lub 

 nawet gatunku. Zwróciły też moję uwagę badania Lattera nad zmienno- 

 ścią jaj kukułki; w rozprawie tej znalazłem cenne wskazówki co do metody 

 takich właśnie poszukiwań. Wymienione wyżej rozprawy nasunęły mi myśl 

 zbadania zapomocą metod statystycznych — zmienności jaj naszego gawro- 

 na krajowego, aby przy sposobności zbierania materyału embryologicznego — 

 uczynić próbę zastosowania metod biometrycznych do poszukiwań o chara- 

 kterze fizyograficznym. Narazie ograniczyć się muszę do materyału z Wila- 

 nowa, mam jednak zamiar w roku przyszłym przeprowadzić — w celu poró- 

 wnania — takie same poszukiwania nad jajami gawrona z Litwy. Mam na my- 

 śli szczególnie jednę miejscowość w sąsiedztwie Upity, gdzie nad brzegiem Nie- 

 wiaży znajduje się las, przez liczne rzesze gawronie od lat wielu zamieszkany. 



Znany dobrze mieszkańcom Warszawy park w Morysinku pod Wilano- 

 wem, przeważnie przez topole zadrzewiony, od lat kilkunastu jest stałem sie- 

 dliskiem niepomiernie tu licznych gawronów, któi"e gniazdami swemi ubrały 

 wszystkie niemal większe drzewa. Szkody, wyrządzane drzewom przez te 

 ])takij są, zdaje się, dość znaczne, to też być może, że kiedyś administracya 

 Wilanowa zastosuje do nich środki energiczne^) i wówczas będą one zmuszo- 

 ne znowu zmienić miejsce pobytu. Ze względu na to pozwalam sobie umie- 

 ścić tu reprodukcye dwu zdjęć fotograficznych, uwieczniających drzewa 

 z gniazdami (fig. 1), oraz kilka gałęzi innego drzewa, literalnie przez gniazda 

 obciążonych (fig. 2). Zauważyć należy, że, podług opowiadań stałych miesz- 



') H. C. Bumpus: ,The Yariations and Mutations of the Introduced Sparrow". 

 Biological Lectures delivered at the Marinę Biological Laboratory of Wood's Holi. 1897. 



^) K. Pearson: „Yariation of the Egg of the Sparrow (Passer domesticus)". Bio- 

 metrika, Vol. I, Part. II, 1902. str. 256 — 2.57. 



Oswald H. Latter: „The Egg of Cuculus canonis". Biornetrika, Vol. I, Part. II, 

 1902, str. 164-176. 



') Gawrony zamies/kujace park w Morysinku, podług zgodnych opowiadań miesz- 

 kańców okolicznych, mają być emigrantami z Łazienek, skąd je wypłoszono. Nie mo- 

 głem wszakże ustalić dokładnie roku, w którym odbj'ć się miały te przenosiuj'. 



