46 



DZIAŁ III — BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



kańców parku — na drzewach wysokich wiją gniazda przeważnie gawrony 

 starsze, młodsze zaś, niosące po raz pierwszy, sadowią się zazwyczaj na 

 niższych. Twierdzenia tego, oczywiście, sam sprawdzić nie mogłem. 



Tegoroczna wycieczka moja miała miejsce d. 13 kwietnia. Około tej 

 samej daty w r. 1899, 1900 i 1901 odbywałem wycieczki poprzednie, i w ja- 

 jach, zbieranych w dniu jednym znajdywałem wszystkie niemal stadya roz- 

 wojowe — od jaj świeżo zniesionych, aż do zawierających zarodki znacznie 

 w rozwoju posunięte — niekiedy już opierzone pisklęta, na czas krótki przed 

 wykluciem. Wogóle znoszenie jaj u gawronów odbywa się w okresie dość 

 długim, tak, że jedne samice o parę tygodni mogą wyprzedzić inne-, lub się 

 spóźnić. W r. b. początek kwietnia odznaczał się piękną stałą pogodą o dość 

 wysokiej względnie temperaturze i), to też mogłem się spodziewać, że znosze- 

 nie jaj wcześnie się zacznie, i umyślnie wybrałem się w czasie, gdy mogłem 

 przypuszczać, że większość samic zniesie maksymalną ilość jaj i' systematycz- 

 nie wysiadywać je znacznie. Chodziło mi bowiem o to, aby w każdem posz- 

 czególnem gnieździe znaleść komplet jaj (sądząc z lat poprzednich, komplet 

 ten składa się z 3 — 4 jaj ^'), ahy módz określić wahania indywidualne wagi 

 wymiarów i t. d. jaj od danej samicy pochodzących, w końcu jej okresu nie- 

 sienia się. 



Jaja znajdowane w każdem poszczególnem gnieździe były znaczone od- 

 dzielnie, dla zanotowania ich pochodzenia. Wszystkich gniazd zbadałem 

 w r. b. 100, a z nich: 



pustyh było 27 gniazd; 



po jednem jajku znaleziono w 10 gniazdach; 



po 2 „ „ 21 



po 3 „ „ 32 „ 



po 4 „ „ 9 „ 



po 5 „ „ 1 „ 



A więc, bez względu na wczesną wiosnę i długotrwałe ciepło, w r. b. 

 w końcu pierwszej połowy kwietnia — na 73 gniazda') — w 31 samice nie za- 

 kończyły znoszenia jaj i nie rozpoczęły wylęgania systematycznego. Bada- 

 nia zarodków jaj, pochodzących z gniazd, w których znajdowałem po jednem 

 lub po dwa jajka — wykazywało zmosze stadya bardzo wczesne, najczęściej 

 stadyum blastodermy przed początkiem wylęgania. Rozwój bardziej posu- 

 nięty stwierdzić można jedynie w jajkach, znajdujących się w danem gnieź- 

 dzie w liczbie co najmniej trzech. To też uważać można liczbę 3 jaj za ,.nor- 



') Por. Buletyn Meteorologiczny za dekady od 1-go do 10-go i od 10-go do 20-go 

 IV, ob. „Wszechświat" z r. b. Ns 15 i 16. Maximum t^ w dniu 13, IV wynosiło 21,0 C, 

 a średnia na dekadę drugą=15,5 C, wobec nader nieznacznego zachmurzenia. 



Podług G-. Krausego (Oologia universalis palaearctica — Zesz. I, 1906)— w gniaz- 

 dach kruka (Corvus corax L.) znaleść można od 3 do 5 jaj, a rzadko 6—7. 



3) Co dotyczę gniazd pustych, to, naturalnie, niepodobna określić w każdym po- 

 szczególnym przypadku, czy mieszkańcy ich jeszcze nie rozpoczęli nieść, czy też są to 

 gniazda opuszczone zupełnie. 



