J. TUR. WAHANIA INDYWIDUALNE lAr GAWRONA. 



53 



„Współczynnik zmienności" oblicza się ze wzoru: 



^_ lOOa 



i wynosi dla: 



Długości skorupy . . . 5,356. 



Szerokości skorupy . . 3,344. 



Wagi jaj ...... 9,514. 



Zauważyć należy, że zboczenie wahań długości skorupy jaj gawrona 

 ('j = 2,lb2mm) jest najwyższe, z pomiędzy obliczonych dotychczas wahań dłu- 

 gości skorupy jaj ptasich wogóie. Przedtem znane największe wahania wyka- 

 zywała długość jaj kosa (a — 1,3568 inm — Latter), podczas gdy np. u mako- 

 lągwy = 0,598 mm zaledwie. Wahania szerokości skorupy (u gawrona 

 5 = 0,943 wm) są również dość znaczne: w jajach kosa o = 0,787 mm (Daven- 

 port) u kukułki nieco większe: 1,08585 mm (Latter). Co dotyczy wagi jaj, 

 gawrona, to w pracy niniejszej wahania wagi zostały określone po raz pierw- 

 szy wogóie dla jaj ptasich, przeto nie mogę porównać otrzymanych przeze 

 mnie wyników z wahaniami, jakie niechybnie w wadze jaj innych ptakęw dzi- 

 kich zachodzić muszą Badania takie mogłyby dać ciekawe wyniki, szcze- 

 gólniej — o ileby się zestawiało wahania wagi jaj z kolejnością znoszenia ich 

 przez samicę, co można określić przez badania stadyów rozwojowych zarodków. 



W tablicy III zestawiam wahania jaj z jednego i tegoż samego gniazda 

 pochodząc3'ch; materyału w tym wszakże względzie posiadam bardzo niewie- 

 le, albowiem ze względu na cel główny mej pracy, t. j. poszukiwania czysto 

 embryologiczne, nie mogłem określić w sposób podobny całego mego materya- 

 łu. Skoro bowiem w dwu np. jajach z danego gniazda (o 3-ch lub 4-ch jaj- 

 kach) znajdowałem zarodki bardzo młode, wówczas pozostałe poddawałem 

 wylęganiu .sztucznemu, w celu otrzymania potrzebnych mi stadyów. W takich 

 przypadkach więc o określeniu ścisłem kolejności znoszenia jaj nie mogło być 

 mowy. Zupełnie dokładnie mogłem określić następczość wieku zarodków za- 

 ledwie w 16 przypadkach, a mianowicie w gniazdach Nr-a 1, 3, 5, 8, 15, 17, 

 19, 21, 24, 31, 32, 34, 42, 51, 59 161. 



Aczkolwiek na zasadzie tak skąpej ilości danych niepodobna podawać ja- 

 kichbądź wniosków, wszakże możliwem zdaje się i tutaj stwierdzenie tegoż 

 samego zjawiska, które już Feró (op. cit.) zauważył u kury, a mianowicie, że 

 pierwsze z jaj znoszonych waży mniej niż następne, poczem następnie znowu wy- 

 stępuje pewne obniżenie wagi. Sądząc ze stadyów rozwoju, znoszenie jaj odbywa 

 się w odstępach mniej lub więcej jednakowych, lecz prawdopodobnie nie co 

 24 godziny; wyjątek stanowi w tym względzie gniazdo Nr 17, mamy tu jed- 

 nak prawdopodobnie do czynienia z patologicznem wstrz)'maniem w rozwoju 

 jajka najmłodszego. Dodać muszę, że chociaż cały okres rozwojowy gawro- 



') Badania systematyczne nad wahaniami wajii jaj kuizj'^cli przeprowadził 

 w r. 1898 Ch. Fere („Note sur le poids de Toeiif de la Poule et sur ses variations daus 

 les pontes succesives". Joui-nal de TAnatomie et de la Ph3'SioIogie, XXXIV, 1 str. 123—127)- 



