56 



DZIAŁ III. BOTAKIKA 1 ZOOLOGIA. 



na trwa mniej więcej tyleż, co i kurczęcia (około 21 dnia), jednakże trwanie 

 poszczególnych faz rozwojowych gawrona nie odpowiada podobnym fazom 

 rozwoju kurczęcia. Tak np. blastoderma świeżo zniesionego jaja gawrona 

 znajduje się w stadyum takiem, jakie w rozwoju kurczęcia odbywa się jesz- 

 cze w jajowodzie samicy, na 5 godzin, mniej więcej, przed zniesieniem. Jestto 

 stadyum brózdkowania, w którem dość spore jeszcze blastomerony tworzą 

 skupienie jednolite bez śladu wtórnej jamy segmentacyjnej. Takie właśnie 

 stadya oznaczyłem znakiem „ — 5 godzin". 



* 



Dodać wreszcie muszę, że obliczanie wskaźnika szerokości skorupy jaja. 



(szerokość 100 \ 

 ^^^^gQ^^^ j — wskaźnika tak ważnego np. w antropologii — nie bywa 



zazwyczaj stosowane w pomiarach oologicznych. Bumpus obliczał wa- 

 hania tego wskaźnika, lecz po nim zarówno Latter, jak Pearson ■ — powaga 

 w sprawach biometryki — pomijają go zupełnie. Wobec tego ograniczam się 

 do zaznaczenia, że wskaźnik przeciętny szerokości jaj gawrona, obliczony ze 



. , . , . 16,013.100 



średnich, wynosi -tt^-^ = 70,07. 



40,16 ' 



W zakończeniu chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na pewne szczegóły, 

 dotyczące wahań ubarwienia skorupy. Jaja gawrona wykazują nader wy- 

 bitne wahania indywidualne ubarwienia, wahania bodaj nie mniejsze od wa- 

 hań ubarwienia jaj kruka (por. Krause op. cit.), aczkolwiek nie odznaczają 

 się tak znaczną rozmaitością barw. Tło zasadnicze skorupy jest jasno sele- 

 dynowe z odcieniem niebieskawym (identyczne z tłem skorupy jaj kruka, do- 

 skonale oddanem w tablicy barwnej Krausego), na tem zaś tle rozmieszczone 

 są w sposób nader rozmaity, plamy szaro-brunatne — aż do czarnych zupełnie. 

 Te ostatnie pochodzą od barwnika wydzielanego w końcu części jajowodu 

 tworzącej skorupę, albowiem zawsze leżą na plamach szarych. Rozmieszcze- 

 nie i postać sama plam tych ulegają wybitnym wahaniom: widzimy tu bądź 

 plamy wydłużone, przebiegające wzdłuż osi większej skorupy, bądź plamy od 

 poprzednich krótsze a szei'sze, bądź wreszcie — plamy nieregularne, zlewające 

 się ze sobą w sposób opisać się nie dający. Wyodrębnić wszakże można trzy 

 (łącznie z albinizmem — cztery) „typy" (?!) ubarwienia skorupy: typ plam pod- 

 łużnych, jednostajnie ułożonych, zlewających się ze sobą tak, że zasadnicze 

 tło seledynowe jest pokryte przez nie zupełnie (gniazdo J\2 8, jajko c); typ 

 plam szerokich, nie skierowanych wyraźnie wzdłuż skorupy (68 — b)] typ jaj 

 drobno nakrapianych barwnikiem mniej lub więcej czarnym (52 — a), a wresz- 

 cie — typ całkowitego (56 — b) lub częściowego (26 — a, 82 — a) albinizmu. 

 Oczywiście pomiędzy wszystkiemi temi rzekomemi „typami" ustalić można 

 lięzne nader szeregi przejść pośrednich; np. zupełnie ciemno ubarwione jajko 

 (41 — b) można uważać za przedstawiciela wszystkich typów, dążących do zu- 



