10 



DZIAŁ II.— GEOLOGIA Z CHEMIĄ. 



Względnie nieznaczną jest tedy literatura, dotycząca zbadanego przeze 

 mnie obszaru, skutkiem nadzwyczajnej grubości utworów lodowcowych, któ- 

 re nie przyciągały większości geologów, zajmujących się ziemiami polskiemi; 

 utwory te potężną warstwą pokrywają osady starsze, tak, że tylko otwory 

 świdrowe dostarczają materyałów do badań nad formacyami głębszemi; do- 

 piero zaś w ostatnich czasach wzrosła ilość i głębokość wierceń. 



Pierwsze wzmianki o budowie geologicznej opisywanego obszaru znaj- 

 dujemy w dziełku Puscha, wydrukowanem w 1829 i 1830 r. w czasopiśmie 

 „ Słowianin;" jest to krótki zarys późniejszej „Geognostische Beschreibung v. 

 Polen;" wzmianki te są wszakże nader nieliczne. Pusch wskazuje że wapie- 

 nie jurskie, poczynając od Wielunia, giną pod równinami Wielkopolski, two- 

 rząc wychodnie tylko koło Widawy, Sieradza i Kalisza; wiercenia zas w Cie- 

 chocinku stanowią podstawę mniemania Puscha, że wapień jurski tworzy pod- 

 łoże całej Wielkopolski. Dalej Pusch wspomina 2 ), że gliny trzeciorzędowe i wę- 

 giel brunatny przechodzą z Poznańskiego w granice Królestwa i że ślady ich 

 są widoczne koło Kalisza; wreszcie Pusch zwraca uwagę na to, iż ,,od War- 

 szawy na zachód ku Kaliszowi i Poznaniowi ubywa po trochu na mnóstwie 

 urwisk czerwonego finlandzkiego granitu, a za to skała amfibolowa i gnejs są 

 obfitsze i brunatnego rogowcowego porfiru także przybywa. Tu zdają się za- 

 tem mało finlandzkie a więcej szwedzkie skały być rozsiane" 3 J. 



W dziele zasadniczem „Geognostische Beschreibung von Polen" Pusch 

 uzasadnia szczegółowiej wypowiedziane poprzednio poglądy. Wspomina wy- 

 chodnie wapienia jurskiego 4 ) koło Unikowa, w pobliżu Złoczewa, koło Rusz- 

 kowa i Barszewa pod Sieradzem, koło Chełmiec i Trojanowa pod Kaliszem. 



Utwory środkowoj urskie, zaliczane przez Puscha do „formacy i iłów i wę- 

 gla bagiennego," pokrywającej, zdaniem jego, jurę, mają, według niego, wy- 

 stępować: w dolinach Lizwarty i Prosny 5 ), w Wieruszowie, Grabowie, Kuź- 

 nicy Grabowskiej aż do Kalisza, koło m. Warty na północ od Sieradza, od 

 Tomaszowa zaś Rawskiego mają się ciągnąć do Brzezin i Pabianic. 



W „Geognostische Beschreibung" Pusch w porównaniu z pracą swą da- 

 wniejszą, znacznie rozszerzył granice rozprzestrzenienia utworów kredowych 6 ), 

 które mają „stanowić podłoże całej Polski północnej, poczynając od granicy 

 północnej aż do województw Warszawskiego i Kaliskiego na południu," i są 

 osadami wielkiego morza kredowego, które przez Polskę ciągnęło się z Euro- 

 py zachodniej na południe Rossyi. Pusch zaznacza ślady systemu trzeciorzędo- 

 wego (formacyi glin plastycznych i węgla brunatnego) 7 ) wzdłuż Warty aż do 

 Koła i aa południe od Warty do okolic Kalisza. 



') „Słowianin." T. I, str. 263. 

 3 ) Ibid. T. II, str. 25. 



3 ) Ibid. T II, str. 90. 



4 ) G-eognos*-. Beschr. v. Polen. T. H, str. 204. 



5 ) Ibid. T. II, str. 276-278. 



6 ) Ibid. T. II, str. 332. 



7 ) Geognostische Beschr. T. II, str. 428. 



